Kuhncu Bilim Anlayışı ile Postmodern Bilim Felsefesi İlişkisi 

Taner Beyter

Giriş
Bilimsel eylemler 16-17 yy. yaşadığı içsel devrimler ile bilgiye, faydaya ve hakikate ulaşmak için en kapsamlı eylemlerimizden biri olmaya başlamıştır. Tarihsel bir düzlemde, özellikle fizik alanında Aristo, Newton ve Einstein paradigmalarının ard arda yer değişimiyle çizgisel bir dizgede ilerleyen bilim anlayışı hakim olmaya başladı. Halihazırda bilim felsefesi alanında pozitivist bilim anlayışının geçerliliğini yitirdiği ve Kuhncu anlamda sıçramalı devrimlerin var olduğu konuşulmaktadır.

Bilim felsefesinde alanında var olan tartışmaların kökenleri1960'lı yıllarda Kuhncu bilim anlayışı çerçevesinde şekillenen bilim tarihi, bilimin gerçeklik ve doğruluk ile ilişkisi, bilimin içsel yapısı ve yöntemi gibi bir çok alanlarda devam etmektedir. Tartışmaların bir kolu da sınırından çıkarak postmodern bir düzeleme taşınmıştır. Çalışmamızda Kuhncu bilim anlayışı ile postmodern bilim felsesinin uyuştuğu noktaları irdeleyecek ve bu bağlamda bilim felsefesindeki güncel sorunların odak noktalarına dikkat çekmeye çalışacağız.

Kunhcu Bilim Anlayışı ve Postmodern Bilim Felsefesi İlişkisi
Postmodernizmin tam olarak hangi anlama geldiği konusunda tam bir görüş birliği yoktur. Kimi düşünürler için modernizme bir tepki veya ondan kopuş, kimileri içinse kapitalizmin kültürel mantığı olarak yorumlanan postmodernizm hakkında bir çok konumlanış mümkündür. "Genellikle pozitivist ,teknoloji merkezli ve rasyonalist eğilimli olarak algılanan evrensel modernizm, doğrusal gelişmeye ve mutlak doğrulara inançla, toplumsal düzenin  rasyonal biçimde planlanmasıyla ve bilgi ile üretimin standartlaşmasıyla özdeşleşmiştir. (... )Buna karşın postmodernizm, kültürel söylemin yeniden tanımlanmasında, heterojenliği ve farklılığı özgürleştiri güçler olarak öne çıkar". (Harvey, 2012, s. 21).  Harvey işaret ettiği bu nokta ile beraber postmodernizmi, Aydınlanma projesini terk etme düşüncesinin bir sonucu olarak değerlendirmektedir. Hassan'ın ifadesinde postmodernizm, "antiform", "rastlantı", "dağılma", "fark", "retorik", "belirsizlik" gibi kavramlar ile ifade edilmekte olup, Aydınlanma düşüncesinin "nesnel bilim, evrensel ahlak, evrensel insan hakları" gibi temel ifadelerine karşı bir duruşu imlemektedir. (Hassan, 1985, s.123) Aydınlanma düşüncesi denilince akla Voltaire, d'Alembert, Diderot, Adam Smith, Saint-Simon, Auguste Comte, J.S.Mill gibi isimler gelmektedir. Bu isimler içerisinde özellikle Comte, Aydınlanma düşüncesinin bilim anlayını açıkça gözler önüne seren ve pozitivizmi inşa eden düşünür olarak anılır.

Comte pozitivizmin sınırlarını çizerken sınanabilirlik ve gözlemlere dayalı teorilerin öneminden söz eder.  (Comte, 2001, s.35-36) Comte bilimsel eylemlerin nesnesi olan fenomenlerin genellik, basitlik ve karşılıklı bağımsızlık basamağı ile belirlendiğini ifade etmektedir. Ancak tüm bunların yanısıra Comte'un önemle vurguladığı noktalardan birisi de bilimin niteliği konusunda yöntemin birliğidir. Bununla kast edilen hangi etkinliğe bilimsel eylem diyeceğimiz ve bilimsel eylemi var eden yöntemin ne olduğu sorusudur. Belirlenen sınır çok nettir; gözlem ve deney yöntemini benimsemiş olan bir dizi akıl yürütme dizgesi pozitivist bilim yöntemin ana ilkelerini ouşturur. Pozitivizmin ikinci aşaması olarak tanımlanan mantıksal pozitivizm de ise buna ek olarak sadece doğrulanabilen önermeleri anlamlı önermeler olarak benimseyen ve empirik bilgi dışındaki formları red eden anlayış hakimdir; kısacası bilimsel bilgi doğrulanabilir bilgiler bütünüdür. Doğrulanabilir bilgiler ise nesnesine uygunluk göstermelidir. Pozitivistlere göre bilimsel bilgi doğrulanmış ve ispatlanmış bilgidir.Doğrulama ve ispatlama yöntemi ise empirik bir temelde ve doğruluğun uygunluk kuramı çerçevesinde olur. Bilimin kendisi nesnel ve objektif olmak zorunda olup; tümevarımcı bir yöntemi benimsemelidir. Daha sonraki bilim felsefesi alanındaki tartışmalarda tümevarım konusu Popper'in yanlışlama kuramı ile tekrar tartışmaya açılacaktır.

Pozitif bilim anlayışının asal unsurlarından biri de açıklama ve tahminde bulunabilme özelliğidir. Determinist bir ilke ile ve nedensellik anlayışı içerisinde dışsal bir etki olmaksızın aynı şartlar altında aynı sonucun gözlenilmesi üzerine kurulu olan bu anlayış; 20. yy. başlarına kadar hakim olmuş görüştür. Newton'da da göreceğimiz gibi gerçekliği mekanik ve holistik olarak ele alınır;tekil bir doğruluğun mümkün olduğunu savunulur. 20. yy başlarında Popper mutlak, kesin bilgiye ulaşmanın mümkün olmadığını ancak gerçekliğe yaklaşmanın sürekli bir arayış ile beraber var olduğunu söyleyerek, pozitivizme dair ilk güçlü eleştirileri getiren bilim felsefecilerinden biri olmuştur. Ona göre bilgimiz eleştiriyle örülmüş bir bulmaca ve varsayımlardan oluşmuş bir ağdır. Bilime duyulan inanç ve güven üzerine inşa edilmiş bir dönemden sonra Popper'ın bu eleştirisi oldukça dikkate değerdir. Popper'ın doğru bilgiye pozitivizmin klasik doğruluğa uygunluk kuramı yerine ancak yanlışlama modeliyle yaklaşabileceğimizi ifade etmesi pozitivist bilim yöntemine dair dikkate değer bir muhalefettir. Popper'a göre yanlışlanabilirlik koşulunu yerine getiren önermeler bilimsel önermelerdir ve kuram ile temel önermeler arasındaki mantıksal ilişkiler doğrultusunda yanlışlanabilirlik ilkesi açığa çıkar. Dikkat edilirse Popper'ın sürekli yanlışlanabilirlik ilkesi ilk elden mükkemmel ve tümel bilgiyi olumsuzlamaktadır. Bilimsel eylemlerde sürekli bir yanlışlamacı ilkeyi ölçüt olarak benimsemek, yanlışlanan her kuramın mükemmeli dışta bırakıp, sonsuza atılan gerçekliğe yaklaştığımızı işaret etmektedir.

Popper aynı zamanda problemin bilimsel eylemlerin başlangıcına sebep olduğu ve kuramın önceliği-belirleyiciliği ile bir bilim anlayışı çizmesi onun fikirlerinin temel dayanaklarından biridir. Popper bilim anlayışı ve bilimsel eylemlerinin yapısına dair söyledikleri, pozitif bilimlerin kendi sınırlarını çizerken bir sınırlandırma ayracı olarak kendini metafizikten ve bilimsel olmayandan ayırma girişiminin temel sınırlandırma ayraçlarına dair güvenilirliği zedelemiştir. Bilimi bilimsel-olmayandan ayırma ve bilimsel kuramların geçerliliği sağlamak, sabit standartların varlığını öner süren pozitivist anlayış Popper ile beraber bilimsel-bilimsel olmayanın sınırını nasıl çizildiği bir problem haline gelmiş ve tartışılmaya başlanmıştır. Bu süreç bizi daha sonra Kuhncu bilim anlayışı ve postmodern bilim felsefesi tartışmalarına götürecektir.

Postmodern felsefenin temel söylemlerinden biri gerçekliğin neliğine dair ifade edilen pozitivist anlayışın geçersiz olduğudur. "Doğruluk nedir?" sorusuna verilen klasik cevap "bilginin söz konusu nesnesine uygunluğu" veya "gerçekliğe uygun önerme veya kuram" biçiminde olan ve kökenleri Platon'a dayana görüştür. Daha sonra ele alacağımız biçimde postmodern bilim felsefesi gerçeklik, doğruluk ve nesnellik ile ciddi bir sıkıntı içerisindedir. Postmodernizm hakikati, çoğulculuk bağlamında ele alır. Postmodernizm için hakikat değil hakikatler vardır ve bu hakikatler problemler karşısında farklı konumlanışımızın bir sonucudur. Bu sava göre gerçeklik-hakikat mutlak değil, konumlanışa göre değişebilirliği içerir ve bu çerçevede görecelilik barındırır. Eğer bu konumlanışlar kurumsallaşır ve bir uzlaşım ile kutsanır ise kitlelere bir üst anlatı olarak sunularak kabul görebilir. Bu anlayışın kendisi postmodernizm tarafından biliminde bir üst anlatı olduğu şeklinde dile getirilmektedir. Postmodernizm için sözünü ettiğimiz bu farklı konumlanışın çerçevesi iki şekilde çizilir. İlki farklı konumlanışın sebebinin tarihsel-toplumsal olarak farklı dinamiklerin sonucu olarak gerçekleştiğidir. İkincisi ise Faucoult'nun söylemleriyle şekillenen bilginin iktidar üretimi ve çoğunluğun uzlaşımı ile ele alan görüştür. Bu görüşe göre bilim Anlı'nın gösterdiği şekliyle bir oyun sahasıdır. (Anlı, 2011, s. 3) Eğer bilim bir oyun sahası ise, bilimin öne sürdüğü hakikat ve gerçeklikte bu oyunun bir parçası olmalıdır. Buraya kadar geldiğimiz noktada da dikkat çekmek istediğimiz; Popper'ın yanlışlanma ilkesi ile doğru varsaydıklarımızın yer değiştirmesinin bilimsel yargılardaki değişebilirliğe dair bir kapı açması ve doğru olarak atfedilen yargıların değişebilirliğinin bilimsel yargılara karşı geliştirilen postmodern felsefenin mutlak bilginin olanaksızlığı tezine zemin hazırladığıdır.

Tüm bu çerçeve içerisinde Özlem, klasik bilim anlayışının kapsamını yedi temel ilke üzerinden ifade etmektedir. "1) Gerçeklik tüm heterojen görünümüne rağmen homojendir; o bir kosmos'tur; onun akla uygun bir yapısı vardır; bilimin görevi gerçekliğin bu akılsal yapısını gözlem/deney yoluyla ve evrensel doğa yasalarını bularak ortaya koymaktır. 2) Gerçeklik hiyerarşikti; onun aşağıdan yukarıya doğru yükselen bir düzenli yapısı vardır. 3) Gerçeklik mekaniktir; doğada herşey bir makine düzeni içinde işler. 4) Gelecek ve gidişat bellidir; çünkü doğaya hakim olan yasalar gelecekte de geçerli olacağında, olacak olanı şimdiden tespit etmek mümkündür. (...) 5) gerçeklikte değişen niceliksel ve nitelikseldir; bu demektir ki, gerçekliğin mekanik düzeni evrensel bir dille, matematiğin diliyle ifade edilebilir. 6) Bilim nesneldir. Özne olarak gözlemci nesne karşısında nötrdür. (...) 7) Bilimin elde ettiği sonuçlar evrensel ve zorunludur; çünkü tam bir nesnellikle, deneysel ve matematiksel yollardan elde edilmişlerdir." (Özlem, 2008, s. 56-57) Özlem'in dikkat çektiği bu noktalar geleneksel-pozitivist bilin anlayışının iskeletini sunmaktadır.  Postmodern bilim felsefesi bu iskeletin tümüne karşı bir dizi söylemler dizgesi sıralamaktadır.

Uyarı ve duyum süreci ile şekillenen algılama sorunu bilimin en temel çalışma alanlarından biridir. Sabit uyarıcılar karşısında benzer duyum süreçleri ile aynı sonuçlara varılacağı düşüncesi algısal ve empirik bilgi anlayımışın temelini oluşturmaktadır. Searl bu yaklaşımı şöyle dile getirir:

"1)Algılarla ulaşabileceğimiz her şey, bizim kendi deneyimlerimizin içeriğidir. 2) Dış dünyaya ilişkin iddialarda sahip olabileceğimiz epistemik temel, yalnızca algısal deneyimlerimizindir. 3) Hakkında anlamlı olarak konuşabileceğimiz tek gerçeklik, algısal deneyimlerin gerçekliğidir." (aktaran; Anlı, 2011, s.11) Bu anlayış ile beraber düşünüldüğünde Kuhn, uyarıcı ve duyum sürecine dair sosyolojik, psikolojik ve eğitimsel süreçlerden de söz ederek konuyu farklı bir yöne çekmekte ve nesnel bir uyarıcı-duyum süreci yerine şartlandırılmış farklı topluluklarının eğitiminden söz etmektedir. "Bilim topluluğu üyeleri, hem birey olarak hem de ortak bir eğitimi ve deneyimi paylaşmak bakımından oyunun kurallarının yahut tartışmasız yargılar çıkaracak bir başka eşdeğerde temelin tek sahipleri sayılmak zorundadırlar. Buna benzer ortak bir değerlendirme temeli paylaştığından kuşku duymak, bilimsel başarı için birbiriyle bağdaşmayan kıstaslar olabileceğini kabul etmiş olur. Böyle bir görüşün ise bilimlerde tek bir gerçek olup olmadığı sorusuna yol açması kaçınılmazdır." (Kuhn, 2000, s. 232-233) Bu söylemin kendisi nesnel bir bilimsel eylemsellik yerine farklı eğitim ve deneyim süreçlerinden geçmiş bilim topluluklarının bu deneyim ve eğitim sürecinin bir sonucunu bilimsel yargılarında içerebileceğidir. Nitekim farklı deneyimlerin ve eğitim anlayışlarının farklı yargılara götürebileceği savı tekil bir gerçeklik algımızı zedelemektedir. Kuhn'a göre bu bilim topluluklarının içerisinde ve eğitim kurumlarında uyarılar ile duyumların kendisi arasındaki süreç belirli bir dizi eğitim ile koşullandırılmıştır. Kuhn nesnel bir uyarıcı ve nesnel bir duyum yerine belirli topluluklarının eğitimi ile koşullandırılmışlığın hakim olduğunu dile getirir. Bilimsel devrimleri bir bilim yapma geleneğinden başka bir bilim yapma geleneğine doğru kopuş olarak tanımlayan Kuhn, varolan karşıt bilim görüşleri arasındaki seçimin rasyonel bir düzlemden ziyade sosyal ve psikolojik bir süreç olduğunu ve eğitim ile şartlandırıldığı ifade ederek bilginin ve bilgi arayışının evrensel niteliğine (ve bunu öneren aydınlanma düşüncesine) açıkça  karşı çıkarak kendisinden sonra gelen postmodern bilim felsefecilerine isteyerek ya da istemeyerek zemin sunmuştur.

"Paradigma dışarıya az çok kapalı ve sınırlı bir dizi sorun üzerine dikkatleri toplamak üzerine bilim adamlarına doğanın herhangi bir parçasını başka türlü akla dahi gelemeyecek kadar derinlemesine ve ayrıntılı incelemeye zorlamış olmaktadır." (Kuhn, 2000, s. 83) Kuhn bu söylemiyle görüşlerinin temeli olan paradigma ile neyi ifade ettiğini de açıklamaktadır. Paradigma bütüne bakamaz, kapalı ve sınırlı bir dizi sorun üzerine derinlemesine eğilir. "Disipliner Matriks" kavramı da bu anlayışı içermektedir, bütüne toptan bir bakış atmayan ve belli bir disiplin çerçevesinde geliştirilen bakış açısı şu söylemi  meşrulaştırmaktadır; "Bütünün bütün olarak kavranması mümkün değildir, yapılması gerekilen parçalara bakmaktır". Bu anlayışın kendisi Kuhn'un eş-ölçülemezlik ilkesi ile de paradigmalar arasında seçim yaparken rasyonel değil başka süreçlerin etkili olduğunu söyleyerek ve paradigmaların gestalt içerisinde aynı olguları farklı olarak duyumsanması görüşü ile beraber; gerçekliğe dair bütünsel ve hiyerarşik olmayı hedefleyen bilim anlayışına muhalefet etmektedir.Lyotard'da bu konuda bilimsel bilginin bilginin bütününü temsil etmediğini ifade etmektedir. (bkz. Lyotard, 2000, s.26) Hiçbir kuramın karşılaştığı bütün bulmacaları çözemeyeceği ve önceden gerçekleşen çözümlerinde mükemmel olamayacağı şeklindeki savı, klasik anlayış karşısında Kuhn'un konumu gayet açıkça göstermektedir. Bu tartışmaların kendisi postmodern bilim felsefesinde bilimin bütünü kapsayamamasının yanı sıra bizahiti kendisinin de birlik-bütünlük gösterip göstermediği tartışmaları kadar evrilmiştir. "(...) bu konuda birbirinden farklı düşünen o kadar çok birey, okul, tarihsel dönem, bilim var ki ister bir yöntem isterse bir olgu olarak bilime dair kapsamlı, tüketici ilkeler ortaya koymak son derece güçtür. 'Bilim' önü sonu tek bir kelimedir ama bu kelimeye tekabül eden tek bir varlık yoktur." (Feyerabend, 1999, s.296)

"Bilimin mutlak değişmez olmasa da daha kalıcı ve yaygın özellikleri tarihsel incelemenin de şaşırtıcı bir tutarlılıkla gösterdiği gibi bir üst düzeydeki yarı-metafiziksel ilkelerdir. (...) Bu ilkelerin kaynağı da göründüğü kadarıyla hem metafizik, hem de yöntemseldi." (Kuhn, 2000, s. 100-101) Pozitivizmin kendini metafizikten ayırması ilkesi Kuhn'un bu savı ile bulanıklaşmaktadır. Bilimin yarı-metafizik ilkeler de içerebileceği görüşü onu heterojen değil, homojen gören bir anlayışın ürünüdür.

"Benim düşünceme göre kurallar, paradigmalardan türetilir ama paradigmalar kurallar olmadan da araştırmaya yön verebilir" (Kuhn, 2000, s. 102) Kuhn, klasik bilim anlayışındaki bilimsel eylemlerin kurallarının sabit olduğu anlayışını yani "bilimi bilim yapan şeyin ne olduğu" anlayışına dair getirilen nesnel sınırlandırma ayraçlarını reddetmekte ve nesnel bilimsel kurallar yerine paradigmatik kurallar anlayışından benimsemektedir. Bu söylem gerçekliğin hiyerarşik ilkeler ile benimsenmiş olduğu klasik bilim anlayışına karşıdır. Aynı şekilde kuramların hep var olan-sabit olgulara uyma girişimi ile parça parça evrim geçirdiği anlayışının red edilmesi ve bilimsel devrim sonrası kuramların uydukları kendi olguları ile  birlikte oraya çıktıları anlayışı; kuram-olgu birlikteliğine dair farklı bir bakış açısını inşa etmektedir.

Yazının devamı ve sonucu bir sonraki sayıda olacaktır.

Tanrı Öldü mü?

Emre Yorgancıgil

8 Nisan 1966 tarihli Time dergisi, oldukça çarpıcı bir konuyu ele almıştı; 2.Dünya Savaşı’nın ardından, neredeyse dünyadaki bütün devletler, seküler ilkelerin hakim olduğu anayasalarla yönetiliyordu.

20.yy boyunca hız kazanan bilimsel gelişmeler, insanlığın bütün varoluşsal sorularına cevap verebilir hale gelmişti. Hristiyan ve İslam teolojisi (ilahiyatı) takipçilerine ulaşmakta yetersiz kalırken, toplum üzerindeki denetimlerini de büyük ölçüde yitirmişlerdi.

Makale, bu gelişmeler üzerine tartışmalarla devam ediyor ve dünya genelindeki sekülerleşme dalgasının genişleyerek kalıcı hale geleceği tahminlerini içeriyordu.

Ne yazık ki Time dergisi yanıldı!...

1980’li yıllardan itibaren sekülerleşme rüzgarları tersine döndü.

1979 yılında İran’da İslamcılar yönetimi ele geçirdi. 1980’li yıllardan itibaren, Ortadoğu ülkelerinde İslamcı hareketler toplumsal yaşama egemen olmaya, ardından da siyasileşerek hükümetleri tehdit etmeye başladılar.

ABD’de muhafazakar Reagan ve Bush iktidarları, Evangelist Hristiyanları ülke siyasetine taşıdı.

Çok geniş bir coğrafyada 70 yıl boyunca seküler bir toplum yetiştiren Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği (SSCB)’nin  dağılması, dini hareketlerin taban bulmasına yol açtı.

Dinselleşmenin güç kazanması 30 yıldır devam ediyor. 2016 yılında, Ortadoğu başta olmak üzere dünyanın birçok bölgesinde dinsel hareketler toplumsal huzurun karşısında en büyük tehdit olarak varlığını sürdürüyor.

Kaynakça

http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,835309,00.html

https://en.wikipedia.org/wiki/Is_God_Dead%3F

Mehmet Mirioğlu ile Röportaj

Ateizm adına Türkçe yazılmış belki de en kapsamlı eser olan ve uyandırdığı ilgiyle felsefenin ana akım okuyucuya ulaşabilirliğini bizlere gösteren "Tanrı'nın Alfabesi" kitabının yazarı Mehmet Mirioğlu'yla bir röportaj gerçekleştirdik...

- Kendini kısaca tanıtır mısın?

Kendince felsefe ile ilgilenen, 18 yaşında, ODTÜ Makine Mühendisliği lisans öğrencisiyim. Din, felsefe ve bilim üzerine okumalar yapmayı, beyin fırtınası oluşturacak problemlerle ilgilenmeyi seviyorum. Sanırım, salt soyut matematik problemleriyle saatlerce uğraşmanın verdiği zevk de oradan geliyor. Bunun dışında “Tanrının Alfabesi” isimli kitabın yazarıyım. Sanırım kısa ve öz bir cevap olmuştur.

- Nasıl bir çocuktun?

Aslında normal bir çocukluk geçirdim. Ama aynı zamanda, diğer çocuklardan farklı olarak oldukça asosyaldim. Evden okula ve okuldan eve giden, sürekli kitap okuyan bir çocuktum. Daha küçükken bile, bir kitabı elimden bıraktıktan sonra hemen yenisini elime alan bir çocuktum yani. Köyde yaşamama rağmen, mahalle oyunlarına katılmazdım. O yaşlardaki bir çocuğun tek zevki arkadaşlarıyla oyun oynamakken, bu bana zevk vermiyordu. Belki de yetiştirilme tarzımla alakalıdır bu durum. Sebebi her ne olursa olsun, muhtemelen daha o zamanlarda kitap kurdu olmamın şu zamana çok büyük katkısı olmuştur.

Şimdi detaylı düşününce, anlatacak çok şey var çocukluğum hakkında. Yaşadığım ailenin kuralları ve beni yetiştirme biçimi, yaşıtlarımla ilişkim, iki günlük Kur’an mektebi tecrübemle beni dövmeye kalkan kurs hocasından kaçışım (ki bu durum Kur’an mekteplerinde yaygındır), daha sonra Kur’an-ı Kerim’i okumayı evde tek başıma öğrenişim, ama hiçbir kelimesini anlayamayışım… Ve daha nicesi… Ama hepsini yazmak bu satırlara sığmayacaktır sanırım.

- Okul hayatın nasıldı? Seni özellikle etkilemiş, bilim ve felsefeyle ilgilenmende rol oynamış bir öğretmenin var mıydı?

Okulda her zaman başarılı bir çocuk oldum. O klasik “Öğretmenleri başarısız dedi, ama ilerde büyük başarılara imza attı” gibi ilgi çekici bir hikâyem yok yani. İlkokulda da, ortaokulda da, lisede de, sınıfın en başarılı öğrencilerindendim. İlkokul ve ortaokulu birincilikle bitirdim. Hatay’ın en yüksek mertebesindeki Anadolu Lisesi’nde okudum ve orayı da dereceyle bitirdim. Yani, dersleri anlayıp bu konuda kendimi gösterebildiğimi söyleyebilirim. Buna rağmen, ders çalışmaktan nefret ederdim. Ne olduysa derslerde dinlediğim şeylerle oldu yani…

Beni etkileyen öğretmenlerim oldu. Lisede, üniversiteye hazırlandığım dönemlerde, dershanemde kendisini dahi olarak nitelendirebileceğim matematik öğretmenim beni çok etkiledi. Matematiğe olan şu anki yoğun ilgim kendisinden kaynaklanıyordur diyebilirim. Kaynaklanmasa bile, bunu oldukça pekiştirdiği muhakkak. Dersi anlatış şekli, özgünlüğü ve esprileriyle beni çok etkiledi. Bununla birlikte, lisedeki coğrafya öğretmenimin felsefeye olan ilgimi hızlandırdığını söyleyebilirim. Henüz bilime ve teolojik tartışmalara kendimi yeni verdiğim dönemlerde ondan coğrafya dersi alıyordum. Derslerinde coğrafyayı işlediği kadar, bizimle sohbet edip bizi iyi işler yapmaya teşvik ediyordu. Bir öğretmenden beklenen de tam olarak budur bence. Bu konuşmalarıyla benim felsefeye girişime neden oldu. Bu iki öğretmenim, hayatımda unutmayacağım nadir insanlardandır.

- Kaç yaşındayken ve hangi nedenlerle ateist oldun? Ateist olmakla kalmayıp bu konuda bir şeyler yazıp çizmeye, aktif olarak blog ve sosyal medya üzerinden ateizmi anlatmaya neden başladın?

Sorgulama sürecimin başlangıçlarında, henüz 14-15 yaşlarımdayken kendimi ateist olarak nitelemeye başladım. Peki sorgulamama ne sebep oldu? Açıkçası evrenin muazzamlığı konusunda insanı araştırmaya iten şeylerin ne olduğunu sormak yerine, insanları sorgulamamaya iten şeyleri araştırmak gerekiyor. Evrenin hayranlık uyandırıcı yapısını araştırmak için özel bir sebebe ihtiyaç var mı?.. Bilemiyorum… Küçüklükten beri bilime ilgi duyuyordum. Teolojik konulara da… Teoloji üzerine araştırma yapma sürecim ise bir zamanlar kutsal olduğunu varsaydığım kitap olan Kuran’ı anlama ihtiyacı duyduğumda başladı. O zamanlar ateist olduğunu bilmediğim ağabeyim, eve Kur’an-ı Kerim’in Türkçe mealini getirmişti. “Kuran’ı hep Arapça okuyoruz. Bir de ne anlatmak istediğini anlayalım. Bunu da okumalıyız.” diyerek, ailemizdeki insanları sorgulamaya teşvik etti. Kendisi o zamanlar kutsal kitabın yanlış olduğunu düşünüyor ve bunu bize empoze etmeden, sadece kitabı okumaya teşvik ederek anlatmaya çalışıyordu. Her ne kadar kendisi daha sonra inançlı olduysa da, benim sorgulama sürecimde etkin rol oynadı diyebilirim. Daha sonra teolojiye duyduğum ilgi ve araştırma isteği; beni önce din felsefesine, ardından da pozitif bilimlere yöneltti. Kısacası, sorgulama sürecim bu şekilde işledi.

Yine 14-15 yaşlarımda, okuduğum kitaplardan aldığım notları, aklımda çözümünü bulamadığım problemleri ve aklıma gelen düşünceleri insanlara aktarma isteğim oluştu. Sorgulamaya başlamamla birlikte, yazmaya da başladım yani. Elbette şu an, o zamanki yazılarımı görünce amatörlüğüme gülüyorum. Fakat, onlar olmadan da şimdiki ben olamayacağımın farkındayım. Sıradaki soru? (gülüyor)...

- "Tanrı'nın Alfabesi" adlı kitabın oldukça ses getirmiş görünüyor. Bu kitabı yazma nedenin neydi?

Bilindiği gibi Türkiye’de teoloji üzerine yazılmış çok az kaynak var. Hele ki, tüm önemli argümanların derlendiği bir kitaba rastlamak ne yazık ki mümkün değil. Bu konuya ilgi gösteren insanlar da, tanrının varlığına dair argümanları maalesef ki tek taraflı kaynaklardan okumak zorunda kalıyorlar. Etrafta “tanrı”yı savunan çok sayıda kitap varken, bu savunuları eleştiren neredeyse hiç kaynak bulunmamakta. Bunun günümüz Türkiye’si için önemli bir eksiklik olduğu açıkça görünüyor. Hal böyle olunca da, birilerinin ilk adımı atması gerekiyor, ki bu adımı atmak için az çok bilgiye sahip olduğumu düşündüm ve tanrının varlığına dair argümanları eleştiren bir kitap yazdım. Ayrıca, sosyal medya üzerinde de sürekli aynı argümanların dönüp dolaşıyor olmasıyla birlikte, bunlara sürekli bir cevap vermenin getirdiği bir nevi zorluğu da göz önünde bulundurarak, hem tüm ateistler için hem de kendim için bir tür el kitabının gerektiği kanaatine vardım. Aklımın içinde sakladığım bilgileri bir şekilde insanlara ulaştırma isteği de bu işin cabası. Yarın öbür gün ölürsem, arkamda din felsefesine ilişkin birkaç kaynak bırakmış olmam da hiç fena olmazdı. Kısacası, kitabı bu sebeplerle yazdım.

- Kitabın yazım süreci nasıl işledi?

Henüz 16 yaşımdayken yazmaya başladım bu kitabı ve 4 ay içerisinde bölümlerini yazmayı bitirdim. Aslında tam olarak bitirdiğimi söyleyemem belki, çünkü kitabın içerisinde olmasını istediğim bir de “Ateist Argümanlar” kısmı vardı ve halihazırda yazdığım kısmın yeterince “fazla” olduğunu gördüğümde bu bölümü yazmama kararı aldım. Klasik kitap boyutlarında ve 800’e yakın sayfaya denk gelen bir kitaba, bir 300 sayfa daha eklemenin absürdlüğünü düşününce, üstelik de üniversiteye geçiş sınavlarımın yaklaştığını göz önünde bulundurunca, başka bir tercih hakkımın pek kalmadığını göreceksinizdir. Bu sebeple, “Ateist Argümanlar” kısmını ayrı bir kitap olarak çıkarmak üzere bunu yazmayı erteleme kararı aldım ve hazır olan kitabımı basmak için teker teker yayınevleriyle görüşmeye karar verdim. 17 yaşımdayken, kitabı düzenleme ve yayınevi arama işini halletmek için uğraştım. Maalesef ki uzun bir süre kitabım “yayınevinin ilkelerine uygun olmaması” ya da “fazla uzun olması” gibi sebeplerce yayınevi bulamadı. Çaldığım her kapı, tabiri caizse suratıma kapandı. Ardından, lisede ders arasında e-maillerimi kontrol ederken, Kaynak Yayınları’nın genel yayın yönetmeninin kitabı basmayı kabul ettiğine dair bir e-mail aldığımı gördüm. O anki heyecanla okul koridorunda Arşimetvari bir şekilde “Kitabımı basmayı kabul ettiler” diye bağıra çağıra koştuğumu, önüme gelene sarılıp mutluluğumu paylaştığımı çok net hatırlıyorum. Aylarca yayınevi aradıktan sonra böyle bir haberin beni bu kadar heyecanlandırması garip olmasa gerek, üstelik en başından beri istediğim yayınevinin basmayı kabul ettiğini düşünürsek...

Böylece, Kaynak Yayınları’yla iletişim kurdum. Daha sonra bana, yazdığım kısmın da uzun olduğunu ve iki cilt haline getirmenin gerekliliğini anlattılar. Bu yüzden, kitabı ikiye bölüp iki cilt halinde yayınlamaya karar verdik. Birinci cilt, ikinci cilde nazaran daha basit ve anlaşılır konuları içerip daha “giriş düzeyinde” bir kitap oldu. Böyle yapmanın okuyucular için de, yayınevi için de, benim için de en iyisi olduğuna karar verdik. Ardından, yine 17 yaşımdayken, kitabın düzenleme süreci bitti ve imza yetkimin gelmesi için beklemeye başladık. Şu an 18 yaşımdayım ve ilk kitabım “Tanrının Alfabesi” Kasım 2015'te basıldı. Kitabın ikinci cildiyse Nisan 2016'da çıkacak. Beklemede kalın!..

- Sence Türkiye'de ateizm şu anda ne durumda? Türkiye'de ateizmin geleceğiyle ilgili öngörülerin var mı?

Türkiye’de ateizm daha yeni başlıyor. Hatta analitik felsefe de… Bundan 20 yıl sonra çok daha etkili ve bilgili bir ateist düşünce duruşuyla karşı karşıya kalacağımızı düşünüyorum. Bununla birlikte sırf havalı gözükmek için ateist olduğunu söyleyen, bu konular üzerine araştırma yapmayan insanların da olduğunun farkındayım. Bu kesim, dinle büyütülmeyip birkaç düşünürün sözünü duyunca araştırma yapmadan tanrının olmadığını düşünmeye başlayan kesim. Elbette, araştırma yapmadan da tanrıya inanmamak mümkün. Ama yine de bunun olmamasının daha iyi bir ateist duruş getireceğini düşünüyorum. Günümüzde Türkiye’deki ateistler daha çok araştırıp okumaya teşvik edilmeli. Bu hâlihazırda yapıldığı için, ateizm bundan 20 yıl sonra, hiç değilse felsefi camiada çok daha baskın olacaktır.

- Dindar ve dindar olmayanlara ne gibi tavsiyeler verirsin? Bu kitlelerin yaptığı genel hatalar sence neler?

Araştırın! Araştırmayı bırakmayın! Araştırmaya başladığınızda rasyonel olun! Bu üç ilke oldukça önemli. Sorgulamaya başlandığı zaman tüm kişisel görüşler dışarıda bırakılmalıdır, bana kalırsa. Ben bu şekilde başlamıştım. Bu şekilde başlarsak ancak rasyonel sonuca ulaşabiliriz. Kendimizi olayın dışında tutarak iki görüşü de, hatta diğer görüşleri de incelemek gerekiyor. Bu inceleme sonrasında bir karara varmak da, sizin kendi içinizde tutarlı olmanıza sebep oluyor. Yani araştırırken, önyargılardan ne kadar kurtulunursa o kadar iyidir.

- Son olarak okuyucularımıza kısa ve uzun vadeli hedeflerin hakkında ne söylemek istersin?

Zaten ilk kitabın giriş bölümünde de üstüne basa basa vurguladığım üzere, bu kitabın ikinci cildi bu ay raflarda yerini bulacak. O kitapta “Evrenin kökeni nedir?”, “Neden hiçlik yerine bir şey var?”, “Evrimin temel mekanizmaları nelerdir?”, “Evrimin kanıtları nelerdir?”, “Yaratılışçılık neden yanlış?”, “Bilincin fiziksel açıklaması mümkün mü?” gibi soruları cevaplamaya çalıştım.

Bunun dışında, aslında aklımda üç kitap projesi daha var. Bunlardan birinin “Ateizmin Alfabesi” adını alacağını düşünüyorum. Orada, ateizmin temel argümanlarına giriş yapmayı düşünüyorum. Muhtemelen iki ile dört cilt arasında olacaktır. Bunun dışında ahlak felsefesine giriş niteliğinde bir kitap yazma planım var. Son olarak ise çağdaş dünya felsefesinde adını duyurmuş inançsız yazarların metinlerinden derleme bir eser oluşturmak istiyorum. Bunlar tam olarak ne zaman hayata geçer?.. Tartışılır...

- Bize zaman ayırdığınız için teşekkürler.

Ben teşekkür ederim. Umarım; insanları, sorgulamaya biraz olsun teşvik edebilmişimdir (gülümsüyor) ... 

Dindarın Gözünden Diğerlerinin İnancı

Çiğdem K.

Bu yazıda inanç alt başlığı bağlamında dindarların bizleri veya kendileri dışındaki herkesi nasıl "gördüğünü", karakter sayısı elverdiğince tatlı tatlı tasvir etmeye çalışacağım. “Kendileri dışındaki herkes” diyorum evet, çünkü bu tanım sadece ateistleri veya onların deyimiyle “kafirleri” değil, başka inanç gruplarından kişileri de kapsıyor; nitekim herhangi bir dini inancı olmayan biz nonteistler, hatta İslamiyet’ten başka bir dine inanan insanlar bile bu ülkede direnerek yaşıyor. Toplum yaşantımız her ne kadar genele bakıldığında sıradan inançlı insanlarla iç içe olsa da, aslında inancın üzerimizde bıraktığı her türlü sosyal iz, dindar olanların kurallarına göre şekilleniyor. Bu yüzden, toplum ve din üzerine tartışmaya başlamadan önce, kendimizi bu gizli kahramanların bakış açısından görmemiz gerekiyor.

Dindarlar, genel anlamda mensubu oldukları dinin gerektirdiklerini en iyi şekilde karşılayan kesim olarak tanımlanabilir. Elbette bunun yorumunu da yine kendileri yapar, çünkü bu konuda onları fâni dünyada test edebilecek bir güç bulunmamaktadır. Onların deyimiyle, "Kimin içinde ne yaşadığını bilemezsin, münafık diye bir şey de vardır sonuçta!". Bu yüzden bu tanımı, "...mensubu oldukları dinin gerektirdiklerini en iyi şekilde karşılamaya çalıştığını düşünen kesim..." olarak değiştirmek daha uygun olacaktır. Tanıma yaptığım bu ekleme, aslında epey önem taşımaktadır; çünkü bize dolaylı olarak, dindarın kendi dindarlığını kendisinin ölçüp biçtiğini göstermektedir. Elbette mensubu oldukları dinin herkes tarafından kabul edilmiş standartları vardır; fakat dinler kendi içlerinde bile mezheplere ayrılırken ve bu mezheplerin ibadet biçimleri ve kuralları bile çeşitlilik gösteriyorken, bireyin ancak inandığı din ve mezhebin gerektirdiğini düşündüğü hâl ve hareketlerde bulunması gerekir. Dindar kimseler yaşantılarını, yaptıklarının dinsel anlamda doğru ve kurallara uygun olduğunu umarak ve bu uygunluğu “Allah'a kavuştukları gün” öğrenmeyi bekleyerek geçirmektedir.

Bu koşullarda, inandığı dinin veya mezhebin gerektirdiklerini kendince en iyi şekilde karşılamaya çalışıyor olmaları, kendileri dışındaki herkesi diğer olarak görmelerine neden olur. Çünkü teknik olarak, en yakınındaki bireyin bile kendileri gibi/kadar iman sahibi olup olmadığını bilmeleri mümkün değildir. İçini bilemezler. 

Bu durum elbette inanan bireylerin tamamında mevcut; ama sosyal yaşantımızı, direnmemize neden olan soyut baskılarını kuran dindarların gözünden irdelemek, bu yolla daha net çıkarımlar yapılabildiği için kesinlikle daha çekici. 

Bizim toplumumuzdan, bizim insanımızdan bahsedecekken, bence çocukluğumuzdan kalma kapı komşularımızdan biri olan Gülizar teyzeye geçerken uğrayalım. Çat kapı misafire alışıktır o; mahallenin yarısı çat -hatta kır- kapı tipi misafirliğe alışıktır. Uğrayalım derken, ben uğrayayım; siz geri durun…

"Gülizar teyze, ben Çiğdem! Hani yirmi senelik kapı komşun Sevim hanımın kızı. Geçerken uğrayayım dedim. N’aber?"

Gülizar teyze beni içeri alıp, günün erken saatleri olmasına rağmen taze fasülye kokabilen evinin derinliklerinde, bir koltuğa oturtacaktır. 

Gülizar teyze altmışlı yaşlarının başında; kocası sağ, hiç torunu yok. Yaklaşık son on beş senedir evde iki kişi yaşıyor olmaktan, sessizliğe alışmış; ayda bir ancak uğrayan baltasız evlatları hakkında sık sık sitem ediyor. Oldum olası muhafazakar görüşleri ve mutaassıp yaşantı biçimini benimsemiş olan Gülizar teyze, baş gösteren hastalıkların da etkisiyle son yıllarda iyice pekiştirmiş inancını. Oturduğumuz salonda herkes her pozisyondayken, bel hizasından yukarı denk gelecek şekilde yerleştirilmiş Yasin ve Kuran'lar renkli kaplamalarıyla dikkat çekici. "Sabah kalkıyorum, bakıyorum ölmemişim, çay demliyorum ben de..." cümleleri anlatıyor aslında ölüm endişesiyle yaşadığını; bunu gülümseyerek söylese de. Ardından eklemeyi unutmuyor, "Yaradana kavuşacağız işte, bekliyoruz!" diye. Misafirperver ve sevimli üslubu, on senedir elini eteğini çektiği o “mahalle dedikoducusu” üslubunu gizlemeye yetmiyor ama. O ki, yıllarca yemek pişirirken ve ütü yaparken camdan dışarıyı görebilecek şekilde konuşlanmayı öğrenmiş usta bir kaynatıcı. Şimdilerde dizginlese de kendini, beni karşılarkenki o "Ee, haberler sende!" diye bağıran ses tonu ve heyecanı pek gizli değil. Kendisine nasıl olduğunu sorduğumda, minik bir itiraf dökülüyor eteğinden:

..."Ne yapalım kızım işte?.. Ağzım burnum demeden gün bitiveriyor, anlamıyorsun nasıl geçtiğini. Kışın gündüzler de kısaldı tabii. Zaten çok şükür Allah kuvvet veriyor, günde beş vakit namazımızı kılıyoruz, geçiyor zaman"...

Biraz daha eşeleyince, aslında istemeden kabul ediyor Gülizar teyze, ibadetin onu meşgul tuttuğunu; sık sık abdest al, hazırlığını yap, kıl, et, sonra duasını yap derken, zamanının çoğunu ibadete harcadığından gururla bahsediyor. Onun için ibadetle geçirdiği her an, onu cennete biraz daha yaklaştırıyor; sonsuz huzur, lüks ve serotonin yuvasına. Bu bereketli yuvaya girebilmek için her Müslüman gibi o da, altında bencillik yattığını göremeden pek çok iyiliği sevap işlemek için yapıyor. 

Her dindar gibi Gülizar teyze de karşılaştığı her “Allah'ın kuluyla” içten içe kendini kıyaslıyor. Kendi değerlerine göre kıyaslama yaparak benim inanç seviyemi ölçme mekanizması, neredeyse beni gördüğü anda çalışmaya başlıyor; kendisi bile farkında olmadan! Bu otokontrolün bile dışına çıkmış mekanizmayı, yaşayan ve hatta ölmüş gitmiş her bireyi ölçme ve değerlendirme arzusunu, her insanın içinde yatan o karşı konulmaz tanrı olma güdüsünün tetiklediğini varsayıyorum. 

Zihni artık neredeyse tek bir hedefe odaklanmış olduğundan, gördüğü herkesin inancını anlamaya, inanç seviyesini ölçüp kıyaslamaya yönelik güdüsü otomatik olarak devreye giriyor.

Biz veya koyu dindar olmayan diğer herkes, başka bir birey gördüğünde onun saçını örten bir tekstil parçası olup olmadığını ilk etapta fark etmeyebiliriz; fakat, Gülizar teyze eder…

Ölçüt 1: Saçı örtülü mü?

Evet: Gelişigüzel geçirilmiş şekilde mi örtülü, yoksa iğneler takılarak özenilmiş mi? Bone takmış mı? 

Hayır: Yüz üzerinden direkt eksi elli point. (Müstahak!)

Ölçüt 2: Kıyafeti nasıl? 

a. Saçı kapalı olmasa bile orasını burasını açmayacak şekilde bol ve kapalı şeyler giydiyse, bir yirmi point geri ver. En azından zinaya meyletmemeye özellikle dikkat etmiş.

b. Allah yarabbi! Yaz günü yaka açık. Kot da hafif dar, bakayım, evet toto baya belli. (Yazık! Eksi kırk puan!)

Ölçüt 3: Makyaj var mı, makyaj?

a. Makyaj var: Aman gerçi, toto belli, makyaj olsa ne olur, bu çamura batmış, çıkaranı yok ayol! 

b. Makyaj yok: Okey. (Nötr...) 

Gülizar teyzenin benden edindiği ilk intibayı, daha sonra her iki yönde de, konuşmalarım, hâl, hareket ve tavırlarımla değiştirmem neredeyse çok zor. Onun zihni önyargı ve yerleşik düşüncelere fazlasıyla alışkın ve açıkçası, bir yerlerim açıktaysa, ne kadar zekice konuştuğum veya sevimli olduğum umrunda değil. Çünkü benim zeki olmam, onun değerlemesine göre beni cennete sokmayacak. Hatta Gülizar teyze sadece bu konuya öylesine odaklanmış durumda ki, kendisine ileri yaşta baş göstermiş bir monomani teşhisi koyası geliyor insanın.

İlk intibaya rağmen Gülizar teyze, artık biraz da zevkine, puanımı kesinleştirmek isteyecektir. İnanç ölçme ve kıyaslama arzusu karşısında ben sadece onun her gün karşılaştığı diğerlerinden biriyim. Hakkımda kesin karara vardıktan sonra benim de puanımı o gün için kendisini en süper dindar olarak tatmin etmek ve birkaç gün sonra unutmak üzere hafızasının tozlu raflarından birine kaldıracak. 

Sonraki ölçütler ise mesleğim, siyasi görüşüm, genel hâl ve tavırlarım olacak. Günümüzde artık son birkaç yıldır siyaset ve din, birbiriyle son derece iç içe kavramlar olduğundan, suçu kendisinde bulmadığım Gülizar teyze, benim hangi partiye oy verdiğimi eğer ağzımdan alabilirse, bu onun için yargısını kesinleştiren ölçüt olacak. Eğer olur da kesin bir yargıya varmasını engelleyecek şaibeli bir cevap verirsem, bana yüksek ihtimalle uyuz olacak; veya oy verdiğim partinin ne idüğünü tam bilemediğinden, yorumsuz kalarak bu soruyu atlayacak ve mesleğimle genel tavırlarıma bakacak. 

Bu ileri ölçütlerin içinde şiveli konuşup konuşmadığım bile var. Kabul edelim ki, kendisi şiveli konuşmuyorsa bile karşıdakinin şiveli konuşuyor olması, ona her zaman birazcık daha samimi geliyor. Konuşma üslubu ve din ikilisinin neden bu kadar bağıntılı olduğunu ayrıca irdelemek lazım, ancak çok kısa bir deyişle, duyulacak herhangi bir şivenin, kendi yöresine ait olsun olmasın, bu topraklara ait bir şiveyse, 'memleket', 'toprak', 'geçmiş zaman' ve 'aile' gibi kavramlar çağrıştırdığını ve dolaylı olarak kendi çocukluğunu, memleketini, gelenek göreneklerini hatırlatarak, dinle ilişki kurmasını sağladığını söylemek mümkün. Bu bağlantıya ilişkin bir diğer sebebin de şu olduğunu düşünüyorum: Kuran'ın dili, son derece kıvrak boğaz hareketleri içeren Arapça’dır; bu yüzden toplumumuzdaki çoğu şivenin o tarafları çağrıştırıyor olması da muhtemel. Ek olası sebeplerle beraber çoğu dindar, akıcı ve düzgün İstanbul Türkçesi konuşanlara karşı daha önyargılı oluyor. Akıcı ve düzgün İstanbul Türkçesi konuşuyor olmanın “sosyo-ekonomik imaj” açısından da önyargı oluşturduğu kuvvetle muhtemel. Çok güzel İstanbul Türkçesi konuşan birkaç ünlü, o güzel Türkçesiyle, "Cenab-ı Hak" gibi bir kelime söylemeye çalıştığında, televizyon ekranı vasıtasıyla çekirdek kabuğu fırlatılması, hiç değilse biraz yardırganması da öyle. 

Ve... evet, Gülizar teyze... Her ne kadar sürekli "İçini bilemeyiz.." deyip dursa da, dış görünüşe bakarak ölçüm yapıp, kendisiyle çelişmeyi başaran teyzem; hani olur da laf lafı açar, saç dökülmesine karşı bir şampuan sorarsan, sana asla, "Bunun etkisi laboratuvarlarda test edilerek kanıtlanmış" dememem gerektiğini biliyorum. Konu ne olursa olsun sen, genelde "bilimsel çalışmaların ve gelişmelerin" varlığına inanmamaya meyillisin çünkü. 

Bu, senin yaşına veya inatçı keçiliğine özel bir davranış değil; yaş ve sosyo-ekonomik koşullarından bağımsız olarak çoğu dindarın tutumu bu aslında. Bir yerlerden duydukları bilimsel gelişmelerin, uydurma olduğunu düşünmeye her zaman eğilimliler. Bir dindarla veya yarı dindarla din konusunu tartışırken, bilime ilişkin hiçbir örnek vermeyişim de bu sebepten. "E geçen şeyi bulmuşlar, ona ne diyorsun?" deyince gözümün içine bakıp, "Yalan ki o!.." diyorlar çünkü. Hepsinden öte, insanlar haberlerde çıkan, "X nöronunu y ortamına plante ettik." ifadesine bile "Pıff, uyduruyorlar yaa..." diye tepki verebiliyor. Bir tanesine inansa, önünü alamamaktan korkuyor mübarek; Kutsal Kase’yi bulmuş gibi, dini toptan çökecek sanki!  Öyle değil mi, Gülizar teyze? Oğulların da böyle senin.

Gülizar teyze, istekdışı değerlendirmesi sırasında, beni totomdan dudağımdaki olmayan ruja, konuşma biçimimden koltuğa rahat rahat oturup oturmadığıma kadar birkaç saniyede hızla inceledikten sonra, başta da söylediğim gibi zaten baştan belli olan şu sonuca ulaşıyor: “Gülizar teyze en birinci Müslüman. Hâlâ!..” Mahşer meydanında tanrı beni toplum içinde rencide edene kadar, kendi ölçütlerinden başka bir karar mekanizmasının olmadığının farkında değil. Bu yüzden bir dindarın gözünde diğerleri her zaman için daha az Müslüman oluyor. 

Gülizar teyze, çayın dilini kekremsi yapmasıyla açılmaya başlıyor; "Ortalık çok bozuldu..." temalı konuşmalar ufukta görünürken, yavaşça aslında kısa pantolonlu, etekli kızların da dinle bir ilişiği olmadığını iddia ediyor. Ona göre, bireyin kendisi "Müslümanım" dediğinde bile cümlenin başına "Elhamdülillah" koyup koymaması bir ölçüt. Elhamdülillah kelimesini koymadan söyleyeni bir şey saymıyor. Yani karşı tarafa açık açık sorsa ve karşı taraf açık açık söylese bile, dindar ikna olmayabiliyor. Dindar kişi açısından, sadece kolayına geldiği için senede bir ay oruç tutan ama diğer ibadetleri yerine getirmeyen bir Müslümanla, inanmadığını söyleyen bir ateistin farkını sorduğumda, verdiği cevap şu oluyor:

"Bana sorsan farkları yok, ama yüce Rabbim bağışlayıcı işte, kurban olduğum. Biz onun kadar affedici olamıyoruz, insanoğlu kin, nefret güdüyor kızım. Ama Allah-u Teala (Hâşâ) inançsızlardan farksız yaşayanların cezasını cehennemde verdikten sonra Allah'ı reddetmedikleri için onları da cennetin bir mertebesine alıyor. İnkar etmezsen, sonsuz azap çektirmiyor. O önce cehennemde yanıp sonra cennete gelenlerin alnında bir leke olacakmış, cennete sonradan geldikleri belli olacakmış, kalplerinden utanç eksilmesin diye... Yaaa..."

Dindar için ikisinin tek farkı, tanrı son derece bağışlayıcı olduğu için birinin yırtıyor olması. 

Ayrıca Gülizar teyze, laf arasında, diğerlerinin, iyilik yapsalar bile içlerinin iyi olmayabileceğini söylüyor. 

Onun deyişiyle; "İnancı zayıf olanın yaptığı iyilik de yerini bulmaz. Niyet önemli, niyet..." ve ekliyor; "Aslında onlar tembel öğrenci, biz çalışkan öğrenci gibiyiz. İsteseler yaparlar ama yapmıyorlar. Bizimse sonunda alacağımız ödül belli, çabalıyoruz. Ama onlar olmasa da bizim değerimiz anlaşılmaz herhalde...", deyip gülüyor. Sonra Allah'ın onun değerini anlamayabileceği gibi bir ihtimalden bahsettiği için dilini ısırıyor, kazara densizlik etmiş gibi bir bakış takınıyor. 

Susuyor...

Ettiği densizlik bugünlük çenesini mühürlüyor; daha fazla riske girmek istemiyor. Ben, çay için teşekkür edip ayrılırken; o, beni diğerleri hakkında yaptığı onca yorumdan pişman gibi görünerek uğurluyor.  

Vücudumuzdaki İzleri ile Evrimi Anlamak

Işın Altınkaya

"Ne olursa olsun, insanın, atalarının izini bir damga gibi taşıdığını kabul etmemiz gerekmektedir."  - Charles Robert Darwin

İnsan, gezegenimizin yaklaşık 3,8 milyar yıllık¹ evrimsel sürecinin ürünlerinden yalnızca biridir. Bu yazımda evrimi anlamanın pratik bir yolunu anlatacağım.

İnsan vücudu, bugün işlevini yitiren birçok yapıyla doludur. Bu yapılar, tıpkı balinalarda bulunan arka bacaklar gibi, evrimsel geçmişimizden kaynaklanan genetik miraslardır. Bunlara vestigial yapılar veya körelmiş yapılar (organlar) adı verilir. Bu yazıda insan vücudundaki körelmiş yapıları inceleyeceğiz.

Evrime dair kanıt görmek istiyorsanız, bakabileceğiniz çok sayıda yer vardır: fosil kayıtları, genetik analizler, karşılaştırmalı anatomi vb. Ama bunlardan birisi çok yakınımızda bulunmaktadır: kendi vücudumuz!

Organlar neler körelir?

Çevremiz ve doğa şartları sürekli değişmektedir. Canlılar tıpkı rüzgârda savrulan yapraklar gibi, nesiller içerisinde beklenmedik yönlere doğru evrimleşmek durumunda kalabilirler. Evrimsel süreç sırasında, daha önceden bulunulan çevre koşullarında avantaj sağladığı için seçilen organ ve yapılar, bir noktadan sonra yaşam koşullarının değişmesiyle, belirgin bir yarar sağlamaz hale gelebilir. İşte bu organlar ve yapılar, yeni nesiller içerisinde evrimsel ekonomi dediğimiz bir mekanizmayla yok edilirler.

Evrimsel ekonomi, bir canlının maksimum enerji verimine ulaşabilmek için uymak zorunda olduğu doğa kurallarının toplamıdır. Canlılar enerjiyi alır, kullanır ve değiştirir; ve böylece varlıklarını sürdürür. Bu nedenle enerjinin verimli kullanımı, doğadaki en önemli prensiplerden biridir. Evrimsel ekonomi dâhilinde sahip olduğu genetik yapıdan ötürü, ömür süresi içerisinde enerjiyi en verimli kullanan bireyler hayatta kalır; genetik yapılarından ötürü enerji verimliliği düşük olan bireylerse elenir. Görevlerini yitirmiş, artık işe yaramayan organlar işte bu yüzden körelir. Şimdi vücudumuzdaki körelmiş yapılara bir göz atalım:

1. Palmaris longus kası

Bazı insanların el bileklerinde Palmaris longus adı verilen bir kas vardır. Görselde soldaki el bu kası barındırırken, sağdaki el bu kası içermez.  Fakat sağdaki elin sahibinin endişelenmesine gerek yok; çünkü insanların %15’inde bu kas bulunmamaktadır. Bu kas birçok memeli akrabamızda kavrama ve tırmanma işlevlerine yardımcı olurken, insanlarda işlevsiz kalmıştır. Araştırmalar bu kasa sahip olma durumu açısından farklılık gösteren insanların, kavrama kabiliyetlerinde belirgin bir fark olmadığını gösteriyor.² Hatta bu kas, cerrahların rekonstrüktif ve estetik cerrahide, vücudun başka bölgelerinde kullanmak üzere ameliyatla çıkardığı kasların başında gelmektedir.

2. Airucularis kasları

Bunlar harici kulak kasları olarak da bilinir. Hayvanlar işitme duyularını odaklarken, kulaklarını kafalarından bağımsız olarak döndürmek ve kontrol etmek için bu kasları kullanır. İnsanın ataları da bir zamanlar bu kasları aynı nedenle kullanmış olduklarından, günümüzde bu kaslar hala mevcuttur; fakat çok zayıflamış durumda oldukları için kulaklarımızı yalnızca biraz kımıldatabiliriz. Kediler bir sese tepki verirken, bu kasların kullanımını açıkça gözlemleyebiliriz.

3. Plantaris Kası

Plantaris kası primat akrabalarımız tarafından, nesneleri ayaklarıyla tutmak ve kontrol etmek için kullanılır. Bu kas insanlarda da aynı şekilde mevcuttur, fakat çok az gelişmiştir. Plantaris kası, vücudun diğer bölümlerinden herhangi birinin yeniden oluşturulmasında dokuya ihtiyaç olduğunda doktorlar tarafından ameliyatla alınarak gerekli yerde kullanılır. Bu kas insan vücudu için öylesine önemsizdir ki, insanların %9’u bu kasa sahip olmadan doğar ve bir sıkıntı çekmeden de yaşamlarını sürdürür.

4. Jacobson Organı

Burunda bulunan ve “feromon” adı verilen hormonları salgılayan özel bir koklama organıdır.  Jacobson organı cinsel istek, tehlike işareti veya yiyecek izlerine ilişkin bilgileri tetikleyen kimyasalları tespit eder; bazı hayvanların seks için karşı cinsi takip etmesini veya potansiyel tehlikeleri fark etmesini sağlar. İnsanlar Jacobson organıyla doğarlar, ancak bu organın işlevi gelişimimizin erken dönemlerinde yitirilmiştir. İnsanın ataları, iletişimin mümkün olmadığı dönemlerde eşlerinin yerini bulmak için bu organı kullanmaktaydı. Günümüzde ise dijital ağlar bu organın yerini almıştır.

5. Tüylerin Ürpermesi  (Tıpta: cutis anserina)  

İnsanlar üşüdüklerinde, korktuklarında, kızdıklarında veya utandıklarında tüyleri ürperir; başka bir deyişle kılları dik bir konuma geçer. Vücuttaki kıllar ve tüyler, birçok canlıda aynı nedenlerden dolayı ürperir. Üşüme durumunda, dikilen tüyler havayı deri ve tüyler arasında sıkıştırırarak, yalıtım ve sıcaklık sağlar. Korkma durumunda tüylerin dikelmesi, hayvanın daha iri görünmesini sağlayarak, düşmanları korkutup kaçırır. Fakat insanların artık giysileri, sığınakları ve savunma aletleri olduğu için, tüylerimizin ürpermesine ihtiyacı duymayız. Bu yapı, insanlara atalarından kalan bir mirastır. Doğal seçilim, yoğun kıl tabakamızı ortadan kaldırdığı halde, onları kontrol etmemize yarayan mekanizmayı geride bırakmıştır.

6. 20 Yaş Dişleri (Üçüncü azı dişleri)

Atalarımız, gün boyunca ihtiyaç duydukları tüm gıdaları almak için yeterli miktarda bitkiyi, yeterince hızlı şekilde yemeye ihtiyaç duyuyorlardı; büyük olan ağızlarını daha verimli kullanmalarını sağlayan, çok iyi sindirilemeyen selülozu sindirmeye yarayan bir takım azı dişine sahiplerdi. Evrimsel süreçlerle beslenme alışkanlıklarımız değişti, çenemiz uygun bir şekilde küçüldü ve üçüncü azı dişlerimiz işlevsiz hale geldi. Günümüzde bazı insanlarda 20 yaş dişleri çıkmaz. Görseldeki röntgen filminde, benim ağzımda yanlış pozisyonda çıkmış bir 20 yaş dişi görüyoruz. Günümüzde birçok tıbbi soruna neden olan yirmi yaş dişleri büyük ölçüde çekilmekte, bu da kişinin çiğneme ve sindirim işlevleri açısından hiçbir fark yaratmamaktadır.

7. Darwin Tüberkülü (Auricular tubercle)

Darwin tüberkülü, kulağın yukarı ve orta bölümlerinin birleştiği yerde bulunan küçük, kalın bir yumrudur. Diğer hayvanlarda halen ses kaynağını bulmada yardımcı olurken, insanlarda küçülüp içe doğru kıvrılmış haldedir. Atalarımızdan kalan bu miras, popülasyonun yalnızca %10,4’ünde görünür haldedir. İnsanların çoğunda bu kulak yumrusunu üreten, ancak belirgin olmasını her zaman sağlamayan genin bulunduğu düşünülmektedir.

8. Üçüncü Göz Kapağı  (Plica semilunari)

Gözlerimizin kenarında Plica semilunaris olarak bilinen üçüncü bir göz kapağının kalıntısı bulunmaktadır. Kuşlarda, sürüngenlerde ve balıklarda sık rastlanan bu yapı, memelilerde daha nadir gözlenir. Kedi ve köpek gibi memeli sınıfından yakın akraba olduğumuz hayvanlarda halen kullanılmakta olan bu yapı, bizde, evrim sürecinde esas işlevini kaybederek, destek sağlayan bir yapıya dönüşmüştür.

9. Hurda DNA (Junk DNA)

Geçmişimizden gelen kalıntılardan bazıları da genlerimizde saklıdır. İnsan genomunda, bir zamanlar C vitaminini işlemeye yarayan enzimlerin üretilmesinde kullanılan yapılar (L-gulonolactone oxidase) mevcuttur. Diğer hayvanların çoğu bu fonksiyonel DNA’ya sahiptir. Soy ağacımızın bir yerlerinde meydana gelen bir mutasyon, bu geni etkisizleştirmiş ve gen kalıntılarını hurda DNA olarak ardında bırakmıştır. Hurda DNA, yeryüzündeki diğer türlerle ortak bir atadan geldiğimizin kanıtıdır.

Hep beraber vücudumuzda bulunan birçok körelmiş organdan yalnızca bazılarını hatırlayarak, bu organların neden evrimin birer kanıtı olduğunu öğrendik. Peki, çevre ve yaşam koşulları radikal bir şekilde değişirse ne olacak?

Örneğin diyelim ki insanlar yeniden yaban hayata döndü ve üstüne bir de et kıtlığı başgösterdi. O zaman 20 yaş dişlerine sahip olan ve bunları etkili kullanabilen bireyler, bitkisel besin kaynaklarını çok daha etkili bir şekilde sindirebilecek; böylece diğer insanlara göre daha avantajlı bir konuma geçecektir. Bu durum milyonlarca yıl sürecek olursa, belki de bir diğer körelmiş organ olan apandis yeniden işlevini kazanmak üzere seçilim baskısına uğrayacaktı; veya karaciğerimiz ya da pankreasımız bunu yapabilecek şekilde evrimleşecekti. Bu tarz öngörülerin sayısı çoğaltılabilir; buradaki esas önemli nokta, yaşam koşullarının değişimiyle, bir zamanlar önemli işleve sahip organ ve yapıların, evrim sürecinde işlevsiz hale gelebileceğidir.

Evrimsel süreçler, insan üzerinden geçerken ardında birçok iz bırakmaktadır. Vücudumuzda bulunan körelmiş organların işlevleri bilim camiasında halen tartışılıyor olsa da, yukarıda bahsettiğim organların belirgin bir işlevi olmadığı konusunda çoğunluk hemfikirdir. Vücudumuzdaki bu körelmiş organlardan yola çıkarak insanın evrimsel geçmişi konusunda birçok bilgi edinmekteyiz. Bunları, evrimin bize belki de en yakın kanıtları olarak kendi vücudumuzda taşıyoruz.

Bir sonraki sayımızda görüşmek üzere, esenlikle kalın.

Unutmayın, evrim sürüyor!

Kaynaklar ve İleri Okuma

1. Bazı güncel çalışmalar, Dünya üzerindeki yaşamın 3,8 milyar yıl önce değil, bundan 300 milyon yıl önce (4,1 myö) başlamış olabileceğini düşündürmektedir. (http://www.sciencemag.org/news/2015/10/scientists-may-have-found-earliest-evidence-life-earth)

2. S.J. Sebastin, A.Y.T. Lim, W.H. Bee, T.C.M. Wong, B.V. Methil, Does the absence of the palmaris longus affect grip and pinch strength?, The Journal of Hand Surgery: British & European Volume, Volume 30, Issue 4, August 2005, Pages 406-408, ISSN 0266-7681.

3. Vox’un Proof of evolution that you can find on your body videosu (Videonun Türkçe alt yazılı haline Garajımdaki Ejder üzerinden ulaşabilirsiniz )

4. An Introduction to Human Evolutionary Anatomy, Leslie Aiello & Christopher Dean

5. http://www.evrimagaci.org/makale/271

6. http://biliminsesi.org/insan-vucudunda-evrimin-izleri-7/

7. http://listverse.com/2009/01/05/top-10-signs-of-evolution-in-modern-man/

8. https://www.newscientist.com/article/dn17453-timeline-the-evolution-of-life/

9. http://rationalwiki.org/wiki/Palmaris_longus

LGBTİ’ler Özelinde Dinsizliğe ve Dinlere Bakış

Arda Yılar

Herkese merhaba! Bu sefer, akıllarda yer etmiş ve cevabı netleşmemiş sorulara, yaygın yanlışlara göz atacağız. Dinsizliğe ve dinlere, bir de LGBTİ’ler (lezbiyen, gey, biseksüel, trans, interseks) açısından bakacağız. Peki, neden? Malum, öteki olmak bitmez tükenmez çile hepimize. Her öteki beriki gibi, bizim de sorunlarımız var haliyle.

Makalenin amacı; dinsizlik, dinler ve LGBTİ’ler arasındaki ilişkiyi ve yaygın yanlış inanışları incelemek; sağlam temele dayanmayan ve insanların zihninde önyargı oluşmasına yol açmaktan başka işe yaramayan safsataları, galatımeşhurları soru-cevap şeklinde irdelemek; böylece, yine ve yeniden, “Kişinin beyanı esastır” görüşünü vurgulamaktır.

Konuyla ilgili bilinmeyen bazı kavramları yazının sonunda açıkladım. Faydalı olacağını umuyorum.

1. LGBTİ’lerin çoğu dinsizmiş, doğru mu bu?

Bu konuyla ilgili olgu sunumları ve yapılmış araştırmalar var. Fakat bu araştırmalardan bahsetmeden önce, gerek bugüne kadar tanıştığım gerek arkadaş çevremdeki LGBTİ’ler arasında kendini “dinsiz” olarak tanımlayanların daha fazla olduğunu belirtmeliyim. Dinsiz tanımını alt kavramlara ayıracak olursam, dinsizler içinde de kendini ateist olarak tanımlayanlar çoğunluktaydı. Tüm bunların yanı sıra,  kendini inançlı (sadece İslam değil, herhangi bir tanrıya veya dine inanan) ve dindar olarak tanımlayanlar da bulunuyor.

Çevremde kendilerini dinsiz (nonteist kelimesi de kullanılabilir; fakat negatif algının kırılması için dinsiz kelimesini kullanmayı tercih edeceğim; çünkü bunu hakaret olarak kullanmıyoruz – tıpkı ibnelik gibi) olarak tanımlayan LGBTİ’lerin, herkes gibi kendilerine göre dinsiz olma nedenleri var. Bu nedenler arasında, dinlerin veya tanrı kavramının saçma olması, dinlerde eşcinselliğin ve translığın kabul edilmemesi düşünceleri olabileceği gibi, materyalist düşünce de olabilir. Ve tabii, birçok neden daha olabilir.

2014 yılında otuz kişiyle yapılmış “LGBT BİREYLERDE DİNÎ İNANÇ, DİN ve TANRI TASAVVURU, DİNÎ ve MANEVÎ BAŞA ÇIKMA SÜRECİ” adlı araştırmanın sonuçları ise, söylediklerimden oldukça farklı veriler sunuyor. Araştırmada, katılımcılara kendilerini dinî açıdan nasıl tanımladıkları sorulmuş. Katılımcıların 12’si (%40) kendini Müslüman olarak tanımlarken, 1’i (%3) “Alevi”, 5’i (%17) “deist”, 3’ü (%10) “panteist”, 3’ü (%10) “ateist”, 3’ü (%10) “agnostik” ve son olarak 3’ü (%10) kararsız olarak tanımlamış.

Ayrıca, bu konu hakkında başka bir kaynaktan bilgilenmek isterseniz, Uluslararası Af Örgütü’nün birkaç yıl önce LGBTİ’lerle yaptığı “Dinin ve maneviyatın hayatınızdaki önemi nedir?” adlı video röportajını (https://www.youtube.com/watch?v=5GXJFKFae9o) YouTube’den izleyebilirsiniz.

Özetle, bu konuda net bir şey söylemek tam olarak mümkün değil. Gelecekte bu konuda yapılacak objektif ve geniş kapsamlı araştırmalar, bizlere daha net veriler sunabilir.

2. Peki, LGBTİ’ler dinsiz olmak zorunda mı?

Elbette, hayır. Herkes gibi, LGBTİ’lerin de inançlı, inançsız veya dindar olmak için kendilerine göre sebepleri olabilir. Hatta kişi, kendini hiçbir şekilde tanımlamak istemeyebilir; bu da son derece anlaşılır olmalıdır. Kişi, toplumun gözünde kendiyle çelişen biri gibi görünebilir; ancak bir kişinin neye inanıp neye inanmayacağı, eğer inanıyorsa inancına göre davranıp davranmayacağı konusu, kişinin inisiyatifindedir. Yani, kişinin beyanı esas olduğu gibi, kişi herhangi bir kalıba uygun davranmayabilir; davranmak zorunda değildir.

Şu bir gerçek ki, bireyler; dinlerinin cinsel yönelimleriyle/cinsel kimlikleriyle uyuşmadığının farkında olsalar bile, inanma eğilimi sergileyebiliyorlar. Yine 2014 yılında yapılan araştırmada, LGBTİ’lerin din tasavvurlarıyla ilgili şunlar belirtiliyor:

“Kaliforniya’daki Santa Barbara Üniversitesi’nde yapılan araştırmaya göre, birçok kiliseye ve Hıristiyan aileye göre kişi hem lezbiyen, gey, biseksüel veya trans kimliklerinden birine sahip olup, hem de Hıristiyan olamaz; çünkü bu iki kimlik birbirini tamamen dışlamaktadır. Hıristiyanlık’ta ve diğer birçok dinde eşcinsel yönelimin ve trans kimliğin geldiği bu dönüm noktasında, kişi dini ile cinsel yönelimi arasında, zor olan bir seçime yönlendirilir. Bu süreçte kimi dini seçip heteroseksüel hayat tarzını sürdürmeye çalışırken, bazıları cinsel yönelimini seçip kendini dışlayan dinden vaz geçebilir. Bunların dışında kalan başka bir grup ise bu iki yolu birleştirerek, dine mensubiyet ile LGBT birey olma arasındaki çatışmayı en alt düzeye indirerek birlikte olabileceğini düşünürler. İslam dini açısından bakıldığında ise, dinin kitabi kısmında eşcinselliğin mutlak olarak yasaklandığı ve eşcinsellere katı cezalar getirildiği görülür. Ancak LGBT bireylerin önemli bir kısmı, dinin bu kısmını bir engel olarak görmemektedir. Bu araştırmada cinsel yönelim ile dinî bağlılığın çatışmayacağını düşünen ve iki kimliği de birlikte taşıyabileceğini savunan LGBT bireyler, durumlarıyla çatışmayacak bir din tasavvuruna sahip olma eğilimi göstermiştir.”

Aynı araştırmadaki katılımcıların tanrı tasavvurları ise, “teist”, “panteist” ve “deist” tanrı anlayışı olarak üçe ayrılmış.

Yani, bu sorunun cevabı özetle hayır; LGBTİ’lerin dinsiz olmak gibi bir zorunlulukları yoktur (elbette, inançlı olmak zorunlulukları da yoktur). Bireyler, kendilerini inanç skalasında bir yere koyabilirler veya koymayabilirler. İnanç skalasında kendilerini sınıflandıran bireyler, inançlarının onlardan istediği şekilde yaşamak ve bunların yükümlülüklerini yerine getirmek zorunda da değildir. Böylelikle, tanrı veya din inancının cinsel yönelim ve cinsel kimlik ile doğrudan bağlantılı olduğunu söyleyemeyiz.

3. Genel olarak LGBTİ’lerin dine/dinlere bakış açıları nedir?

LGBTİ’lerin dinlere bakışından bahsetmeden evvel, dinlerin LGBTİ’lere bakışını hatırlamamızda fayda görüyorum; çünkü dinlerin bu konudaki keskin, hoşgörüsüz ve hatta ölümü emreden tutumları, bireylerin dinlerden soğumasına neden olabiliyor. Tabii ki, bir önceki sorunun cevabında belirttiğim gibi, her birey için dinden soğuma veya dinsiz olma süreci bu şekilde gerçekleşmiyor; bazı bireyler, dinlerin bu tavırlarından haberdar olmalarına rağmen inanabiliyorlar.

Önceki soruların cevaplarında, aslında bu sorunun da cevabı olan kısımlar var. Yine de LGBTİ’ler arasında inançlılık-inançsızlık oranının değiştiğini ve net bir ayrım yapmanın mümkün olmadığını; Müslüman, Hristiyan, Yahudi veya Budist olup kendini inançlı (bunun da ötesinde dindar) olarak tanımlayan bireylerin olduğunu; bununla birlikte, ateist, agnostik, deist, ignostik veya panteist olup kendini dinsiz olarak tanımlayanların da olduğunu söylemek mümkün.

4. Teizmde eşcinselliğe hoşgörü yok. Teist eşcinsel, biseksüel veya trans olmaz.

Bahsettiğim gibi, bireylerin inançlarının cinsel yönelimlerine veya cinsel kimliklerine hoşgörülü olup olmaması, bireylerin inançlarından ayrılmaları ve onları sorgulamaları için yeterli ve doğrudan bir gerekçe olmayabilir. Kişi, inancının aslında öyle bir şey söylemek istemediğini; inandığı tanrının hoşgörü, sevgi ve merhamet kaynağı olduğunu; kendi kutsal kitabı başta olmak üzere, kutsal kitaplarda eşcinsellik/translık hakkında yer alan metinlerin o döneme ait olduklarını; bu sebeple, çeşitli pozitif vasıflar yüklediği tanrının onu cezalandırmayacağını savunabilir – dahası, buna inanabilir.

5. LGBTİ’ler dindar olamaz, inançları zayıftır.

Böyle bir yasa mı varmış? Tabii ki böyle bir yasa, yönetmelik veya genel kabul durumu mevzubahis değildir. Dindar eşcinseller, biseksüeller, translar, interseksler olduğu gibi; dinsiz eşcinseller, biseksüeller, translar, interseksler de vardır. En dikkat edilmesi gereken husus ise, kişinin cinsel yöneliminden (eşcinsel, biseksüel, heteroseksüel, panseksüel, vd.) veya cinsel kimliğinden (trans) yola çıkarak inancını tahmin etmeye çalışmamaktır. Zira, önceden de belirttiğim gibi, inanç ve cinsel yönelim/cinsel kimlik konusunda net bir şeyler söylemek mümkün değildir. Tıpkı, toplumsal stereotiplere göre “kadınsı” davranışları olan her erkeğin eşcinsel olmaması veya “erkeksi” davranışları olan her kadının lezbiyen olmaması gerçeği gibi. Kahrolsun ikili cinsiyet sistemi ve tüm yaftalar ayol!

6. Eşcinsel imam olduğunu duymuştum, gerçekten öyle mi?

Evet, doğru duydunuz. Daayiee Abdullah, ABD’de yaşayan eşcinsel bir imam. Eşcinsellik ile İslam’ın uyumsuz olmadığını söylüyor (evet, tam olarak “gerçek İslam bu değil” diyor). Onunla ilgili yayımlanmış bir haberde şöyle yazıyor:

“İmam Daayiee Abdullah, ‘Biz insanları toplumsal cinsiyetine veya cinsel yönelimlerine veya Müslüman veya gayrimüslim olmalarına göre sınırlandırmıyoruz’ ve ‘İnsanlar ibadet etmek için geliyorlar camiye’ diyor. Abdullah, 15 yaşındayken ebeveynlerine açılmış; ama 33 yaşına kadar Müslüman olmamış. İmam olduktan sonra, AIDS’ten dolayı ölen bir eşcinsel Müslüman’ın cenazesinde namaz kıldırmış. Diğer imamlardan hiçbiri merhumun cesedini yıkamaya yanaşmamış ve bu, Abdullah’ı derinden etkilemiş.”

Hatta, yakın zamanda, Paris’te eşcinsellere açık bir cami bile açılmış. Türkiye’de de eşcinsel bir imamla yapılmış röportajı okumuştum; ama onlar bilgilerini ABD’deki gibi açığa vuramıyorlar. Yeri gelmişken, Fransa’daki Protestan Kilisesi’nin geçtiğimiz yılda eşcinsel evliliklere onay verdiğini söyleyeyim. 97 din görevlisinin katıldığı oylamada; 94 kişi eşcinsel evlilik lehinde, 3 kişi ise aleyhinde oy kullanmış.

7. Transların çoğu seks işçiliği yapıyor. Bu durum, onların din veya tanrı inancı olamayacağının göstergesidir.

Kişinin cinsel yönelimine/cinsel kimliğine göre inanç tahmini yapmamamız gerektiğini söylemiştim ya; aynı bunun için de geçerli. Bir kişi seks işçiliği yapıyor olabilir; ama aynı zamanda dinine bağlı biri de olabilir. Artık bu konuları anladığınızı düşünerek, fazla detaya inmeye gerek görmüyorum.

Ayrıca, transların çoğunun seks işçiliği yaptığı veya yapmak zorunda olduğu pek doğru değildir. Seks işçisi olan trans bireyler de vardır (tıpkı, seks işçisi kadın ve erkekler de olduğu gibi), başka bir meslek dalında çalışan trans bireyler de vardır. Yani seks işçisi olmak (normal bir meslek dalıdır), kişinin inancı hakkında doğrudan bir fikir vermez bize. Fikir versin veya vermesin, hem kime ne? Etiketler, damgalar zaten gırla.

Merak edenler için; trans seks işçileri veya genel olarak LGBTİ’lerle ilgili kaynakları, araştırmaları derneklerin bürosundan kitapçık olarak edinebilirsiniz. Yahut derneklerin internet sayfalarında da bulabilirsiniz.

Sadede gelirsek…

Evet, Mayıs ayına girmiş bulunuyoruz. Mayıs ayı, baharın daha da coşkulu olmasının yanı sıra, 17 Mayıs’ın Uluslararası Homofobi ve Transfobi Karşıtlığı Günü olarak kutlanması bakımından, bizim için önemlidir. Haziran ayında da, çoğunuzun bildiği gibi, onur haftası kutlamaları dahilinde, binlerce farklı kimlikten bireyin katıldığı onur yürüyüşünü düzenliyoruz.

Ateist Dergi ekibi olarak, iyi işlere imza attığımızı ve atacağımızı düşünüyoruz. Biz, hepimiz, farklılıklarımızla burada ve her yerde olacağız. Ateist Dergi’de yeniden görüşmek dileğiyle, sevgiyle kalın. :)

Kavramlar Sözlüğü

Cinsel Yönelim: Kişinin hangi cinse ilgi duyduğuyla ilgilidir. Cinsel yönelim, genellikle eşcinsellik (hemcinsine ilgi duyma), biseksüellik (her iki cinse ilgi duyma) ve heteroseksüellik (karşı cinse ilgi duyma) olarak sınıflandırılır. Fakat aseksüellik, poliseksüellik, panseksüellik ve bunlar gibi birkaç cinsel yönelim daha mevcuttur.

Cinsel Kimlik: Kişinin cinsiyet algısıdır. Translık (transseksüel veya travesti), bir cinsel kimlik türüdür. Trans bir birey karşı cinse ilgi duyabileceği gibi (burada cinsel yönelimden bahsediyorum); hemcinsine (eşcinsel) veya her iki cinse de (biseksüel) ilgi duyabilir. Yahut kendilerini poliseksüel (birden fazla cinse ilgi duyan), panseksüel (her cinse ilgi duyan), aseksüel (cinslere karşı çoğunlukla/hiçbir şekilde cinsel çekim duymayan) olarak tanımlayabilirler.

İnterseks: İnterseksin tıbbi açıklaması “anormal üreme ve cinsiyet organlarıyla doğmuş olandır.” İnterseks bireyler birçok insandan daha farklı dış cinsiyet organlarına, iç üreme organlarına ve/veya iç salgı bezlerine sahiptirler. Tek tip “interseks beden” yoktur, toplum tarafından “anormal” farz edilmenin dışında ortak çok fazla bir şeyi olmayan çok çeşitli durumları kapsar. İnterseks kişilerin ortak özellikleri biyolojileri değil tıbbileştirilme deneyimleridir. Yani, biz birden fazla genetik durumu interseks şemsiyesi altında topluyoruz, interseks dediğimiz zaman tek genetik durumdan söz etmiyoruz.

Kaynaklar

1. http://www.dinbilimleri.com/Makaleler/2106077077_1402010864.pdf

2.http://t24.com.tr/haber/abdli-escinsel-imam-kuranin-hicbir-kisminda-escinselleri-cezalandirin-demiyor,302692

3. http://www.aljazeera.com.tr/haber/fransiz-protestan-kilisesinden-escinsel-evlilige-onay

4. https://intersexualshalala.wordpress.com/interseks-sss-sik-sorulan-sorular/

5. http://www.cetad.org.tr/news.aspx?detail=56

Bazı Ateistlerin de İnanabildiği Mitler

Arsel Acar

Elbette bu mitler arasında “uzaylılar” da yer alıyor ancak “mit” kelimesinin burada bir yanılgıya düşülmesini istemiyorum çünkü dünya-dışı yaşamın var olabileceği çok yüksek olasılıklı bir şeydir. Buradaki asıl kastedilen şey ortaya sürülen ancak dayanıksız olan iddialardır ve maalesef bazı ateistlerin de buradaki şeylerin bir kısmına inanabildikleri görülebilir. Eğer inançları üç kategoriye ayırsaydım bunlar Dindarlık, Ruhsallık ve Komploculuk olurdu. Kişisel tecrübelerime dayanarak ikna edilmesi en zor grup benim için her zaman Komplocular olmuştur, ardından Ruhsalcılar ve en son da Dindarlar. Dindar insanların inandığı spesifik doktrinler vardır, Ruhsalcılar ise Dini de ele alarak çok daha farklı boyutlara taşıdıkları için ikna edilmeleri zordur. Komplocular ise Dini ve Ruhsallığı da reddedebilir ancak çok karmaşık bir inanç sistemine de sahipler ve her şeyin arasında var olmayan bağlantılar kurabilirler (Bakınız: Illusory Correlation) bu sebeple kendileriyle tartışmak mayın tarlasından geçmek kadar zorlayıcı olabiliyor.

Bu yazımda birbirinden farklı (bazıları birbiriyle ilişkili) beş mit türünü kısaca ele alacağım, Alternatif Tıp konusunu başka bir yazıda ele alacağım:

MİT 1 – UZAYLILAR

Nedense günümüzde çok detaylı fotoğraflar çekebildiğimiz halde fazlasıyla bulanık olan ve adeta eski cep kameralarıyla çekilmiş UFO görüntülerine inanabiliyoruz. Bunun sebebi de genellikle “çok hızlı bir şekilde geçiyorlar bu yüzden bulanık” olarak ileriye sürülüyor. Peki nasıl oluyor da gözün algılayamayacağı kadar hızlı, kulakların duyamayacağı kadar sessiz ve çevrede rüzgar etkisi oluşturmayacak kadar hızlı geçebilir ki? Bu tarz fotoğraflar sık sık havada uçuşan başka parçalarla karıştırılmaktadır (kameranın önünden geçen bir sinek gibi). Uzaylıların varlığı UFO’ların da varlığına işaret değildir, UFO’ların da yokluğu Uzaylıların yokluğuna işaret değildir. Bu sebeple gökyüzünde gördüğümüz garip cisimlere direkt anlam yüklemek doğru değildir, çünkü UFO’nun açılımını sık sık unutarak bu tarz iddialarda bulunuyoruz: U.F.O. “Unidentified Flying Object” yani “Uçan Tanımlanamayan Cisim”. Henüz bir tanımı konulmadığı için bilinmeyenler listesine eklenir, bazen de ne olduğuna dair bilgiler edinilir ve artık tanımlanamayan değildir. Özellikle Hollywood’un da etkisinde kalarak uzaylılara daima insansı-görünümler yakıştırıyoruz. Özellikle astronomi ile ilgilenen genç bireylerin de uzaydaki mesafe konusunu ciddiye almalılar çünkü başka yıldız sistemlerinden bizim sistemimize ulaşmaları ışık-hızında bile seneler sürebilmektedir ve sistemimizde bile Dünya’da akıllı yaşamın tespit edilmesi de sanıldığı kadar kolay değildir. Uzaylılar konusu ele alınırken, ateist çevrelerinde bile, düşünülmeyen pekçok ince detay vardır. Beğenerek okuduğum bu senaryo analizini mutlaka okumanızı tavsiye ederim: arxiv.org/pdf/1104.4462. Okuduktan sonra bazılarınızın uzaylılar hakkında çok daha bilimsel ve detaycı bir şekilde yaklaşacağınızı düşünüyorum. 

MİT 2 – ANTİK YAPILAR

Bazı üniversite ortamlarında Biyoloji dersi işlenirken Evrim Kuramından söz edildiğinde sınıflarda ani bir sessizlik oluşup birden “Evrim yalan!” şeklinde tartışmalar kopmuyor. Gayet rahat bir şekilde tartışmasız bir konuymuş gibi dersler devam edebiliyor. İşte Mimarlık fakültesinde de okuyanlar ders sırasında antik yapılar hakkında bilgi edinirken “Uzaylılar!” diye bağırmıyor. Çünkü biyolojide canlıların az karmaşık formlardan daha karmaşık formlara kadar nasıl evrildiğini incelerken aradaki bağlantıları anlayabiliyor, mimarlığın içerisinde de nasıl daha basit yapılardan daha kompleks strüktürlere doğru gidildiği mantıken kavranılabiliyor. Elbette organizmaların dünyasını incelerken ve ihtişamlı yapılara göz atarken hepimiz “Vay canına!” diyebiliyoruz ama bunlara gereğinden fazla anlam yüklememek gerekir. Bu sebeple mitin başlığına Mısır’ın piramitlerin fotoğrafını eklemek yerine Kamboçya’daki bir başka insan-yapımı olan Angkor Wat’ı koydum, çünkü bu insan-üstü yapı algısını kırmak istedim. Kaçınız Çin’deki bin mağaranın üzerinde olen ve yüzbine yakın heykelin olduğu Longmen Grottoes’u duydu? Peki ya Dünya’nın en büyük budist tapınağı olan Borobudur? Mimarlık tarihi Mısır Piramitlerinden, Paris’teki Eiffel Kulesinden ve İtalya’daki Pisa Kulesinden çok daha fazlasıdır. Günümüz yapı sektöründeki kullanılan malzemelerden, binaların daha sağlam ve komforlu olabilmesi için yapılan çalışmalar en ihtişamlı antik yapılardan bile daha fazla karmaşıklık içerir. Buna rağmen “İnsanlar bunu inşa etmiş olamaz” demek insan potansiyeline karşı bir hakarettir ve uzaylıların gelip bizlerle önemli konular üzerinde iletişim kurmak yerine taş bloklarından yapı inşa etmemize yardımcı olabilecek kadar boş olduklarını söylemek de bana göre absürttür. Antik yapılardan günümüz yapılarına kadar gelinen süreçte birbirinden farklı mimarileri incelemeniz bence bu konuda daha fazla aydınlanmanıza yardımcı olacaktır çünkü insanlık tarihinin de çevremize nasıl yansıdığını da öğrenmiş oluyorsunuz bu şekilde. 

MİT 3 – ASTROLOJİ

Astrolojiye inanan ateistler var mı? Elbette var. Gazete’nin günlük burç yorumlarından ve 12 Zodyak meselesinden çok daha detaylı bir şey olduğu iddia edilen Astroloji’nin dünyasına daldığınız zaman içeriğinde bilimsel-olabilecek şeyler görünümünde bilgilerle karşılaşmanız mümkündür. İşte bu yüzden Sahte-bilim kategorisinde yer almaktadır çünkü bilim değil bilimsel-görünümünde olan bir inançtır. Astrologların kendilerine yönelik yapılan argümanların tümüne hazır halde cevaplar geliştirmişlerdir ve asıl gerçeklerin farkında olmayanların skeptikler ve bilim insanları olduğu izlenimini vermektedirler. Astroloji’nin çürütüldüğüne dair yapılan araştırmaları geçersiz ve yetersiz bulmakla birlikte gelecekte bu araştırma dalının bilim sahasına kabul edileceğine de inanmaktadırlar, ancak şu an bilim camiasındaki pekçok kişi gözlerinde “kapalı fikirli” yada “inkarcı” konumundalar. Evren’de keşfettiğimiz dört temel kuvvetin yanında beşinci bir kuvvetin daha var olmasını gerektiren Astroloji’de bu kuvvetin henüz keşfedilmediği de ileriye sürülebilmektedir. Bazıları bu kuvvetin Sicim Teorisiyle açıklamaya çalışmaktadır. Tarihin tekrarlandığını söyleyerek belirli dönemlerde belirli şeylerin gerçekleşeceğini önceden tahmin etmeye çalışırlar (ama Kadercilik oynamadıklarını söylerler, oysa söyledikleri şeyler birbiriyle çelişkilidir). Astroloji’yi bu sebeple hafife almamak gerekir, çünkü astrolojiyi saçma bulan ateistlerde de çeşitli önyargıların olduğu doğrudur. Geçersizliğini göstermek kolaydır, gerek astronomik bilgilerimizle gerek matematiksel denklemlerle bunu yapabiliyoruz, ancak bilimsel gibi gösterilmesi durumunda Astroloji’ye inanabilen ve “bir gün göreceksiniz” diyen ateistlerle de karşılaşmak mümkündür. Hatta daha da ileirye giderek “Evet Astroloji bir bilim değildir” diyen astrologlar da karşılaşmak mümkündür, ancak ileriye sürdükleri iddialar ve tahminler bilimin sahasına da girmektedir bu sebeple kendileriyle tartışırken ve eleştirirken yıldız falcılığından biraz daha fazlasını bilmekte fayda var.

MİT 4 – CANAVARLAR

Canavarlar kategorisinde belli başlı canavarlar haricinde (Koca Ayak ve Loch Ness Gölü Canavarı gibi) hayaletler ve periler de yer almaktadır. “Tamam tanrıya ve meleklere inanmıyorum ama, çevremize göremediğimiz varlıklar olabilir” şeklinde düşünen ateistler olabiliyor. Küçüklükten beri cinlerle korkutulan insanlarda bunun etkilerini görebilmek daha mümkündür. Bu tarz inançların irrasyonel olduğunu düşünen bireylerde de benzer korkulara rastlamak imkansız değildir, hele cehennem gibi bir yerin kesinlikle var olmadığına ikna olmuş bireyler bile bazen “ya yanılıyorsam” cümlesinin tuzağına düşebilmektedir. Korku rahatlıkla bir insanı ele geçirebilen bir duygudur. Bazen hayati önem taşımaktadır ama bazen de kötü şeylerle sonuçlanmasına yol açabilen bir şeydir (tanrılara kurban armağan etmediğinde başına kötü bir şeyler geleceğini düşünmek gibi). Araştırmacılar gezegenimizde birbirinden farklı türleri keşfetmeye çalışıyor ve isimlendiriyorlar. Bu araştırma sırasında Kriptozooloji alanına giren canavarlar hakkındaki bilgilerle karşı karşıya gelinebilir ancak bu alan da sahtebilimin bir parçasını oluşturmaktadır. Maalesef bugüne kadar iddia edilen canavarların hiçbirine rastlamadık. Her ne kadar Yeti yada Koca Ayak gibi hikayeler anlatılsa da insanlar rahatlıkla gördükleri şeyler hakkında yanılabilirler. “Maalesef” dememin sebebi, bu türlerin gerçekte var olduğunu keşfetmek bize yepyeni bilgiler kazandırabilecekleri içindir. Loch Ness Gölünün içinden birden o senelerdir iddia edilen canavar ortaya çıksaydı, belki dinozorlar hakkında daha fazla bilgi edinebilirdik (dinozorlarla bir bağlantısı varsa eğer). Koca Ayak keşfedilseydi insansı bir başka tür listemize eklenmiş olurdu. Yapılan onca araştırmaya rağmen bahsedilen bu varlıklara dair artık pekçok inanır için de umutsuz bir vakaya dönüştüğü de bir gerçektir. Cinler konusunda ise bazı ateistlerin kendilerine şu soruyu sormaları gerekiyor: “Nasıl oluyor da meleklere -onları yaratan tanrıya inanmadığın için- inanmıyorsun da, var olmadığını söylediğin aynı tanrı tarafından yaratılan cinlere inanabiliyorsun?”

MİT 5 – KOMPLOLAR 

İkiz Kuleler’in asıl çökme sebebi uçaklar değil de patlayıcılar mıydı? Bebeklere yapılan aşılar otizm’e mi neden oluyor? 51. Bölgede uzaylılar üzerinde gizli deneyler mi yapılıyor? HAARP depremleri tetikliyor mu? İlluminati şu an her şeyi kontrol mü ediyor? Bunun gibi yüzlerce soru sorulabilir. Komplo teorisyenliği dünyası fazlasıyla karmaşık bir yapıya sahiptir ve birkez içerisine daldığınız zaman normalde birbiriyle bağlantı kuramayacağınız şeyler arasında ilişkiler görmeye başlayabilirsiniz. Komplo dünyası insanlara önemli bir mesaj veriyor: “Uyanın ve farkına varın!” mesajı. Ancak bu mesajı iletme şekli hatalı ve politika ile ekonomi dünyasıyla iligli olmadık fikirlere yönelmemize sebep oluyor, adeta ekonomistlere yada hukuk fakültesini bitiren öğrencilere “boşuna okumuşsun” mesajını veriyor. Tıpkı Kuantum Kuramı hakkında bilgisiz olup Kuantum Şifa’dan bahsedilenler kadar çok kötü bir bilgisizlik türü haline dönüşebiliyor ve özellikle genç bireyler arasında yaygınlaşıyor. O kadar değişik inanç kavramları barındırabiliyor ki, hem Amerikan’ın Ay’a gitmediğine inanıp hem de Neil Armstrong’un Ay’da ezan sesini duyduğu iddialarına inanabilenler oluyor, ikisi arasındaki farkı göremiyorlar adeta. 

Genellikle tanrıya atfedilen özellikleri bu sefer hükumetlere ve organizasyonlara atfediliyor ve bunu ateistler de yapabiliyor. Her şeyi gözeten bir tanrıya inanılmıyor ama her şeyimizi takip eden bir gizli örgüt var deniliyor. Elbette bunlar gizli bir şeylerin yürütülmediği anlamına gelmiyor ancak komploculukta var olduğu kesin olmayan şeyleri kesin olarak var olduğu şeklinde davranışlar sergileniyor. Her müzik klibinde İlluminati ile ilgili mesajlar algılanmaya çalışılıyor ve “Aha sizi yakaladım!” dermiş kadar farkında olmadan kendilerini komik duruma düşüren gençler oluyor. Keşke gizli olduğu iddia edilen örgütlerden ve ailelerden (Opus Dei, Kuru Kafa ve Kemikler Cemiyeti, İlluminati, Masonlar, Rothschild ailesi vs) daha çok, gizli olmadığını bildiğimiz örgütlerin (Taliban, El Kaide, IŞİD, Boko Haram vs) insanlığa olan zararlarına odaklanıp gerçek çözümler üretmemiz daha yararlı olacaktır. Sağda solda popüler medyada üçgen şekiller ve Ra’nın göz sembolünü tespit etmeniz kimsenin hayatını kurtarmıyor. Aşı yaptırmamanız, GDO’nun ne olduğunu anlamamanız, Kök Hücre çalışmalarına karşı çıkmanız insanlaırn sağlığına bir tehdittir. Aynı şekilde NASA’nın Apollo başarılarını reddetmeniz roket bilimi hakkında, kapanmış olan HAARP tesisine karşı çıkmanız depremler hakkında, İkiz Kuleler’inde patlayıcıların kullanıldığına inanmanız yapı strüktürü hakkında yeterli bilgilere sahip olmadığınızı göstermektedir. Eleştireceğiniz konulara hakim olmasanız bile temel bilgiler edinmeniz komik bir duruma düşmemeniz için gereklidir. Çünkü bu tarz şüphecilik bilimsel skeptisizm ile değil, paranoyaklık ile ilişkilendirilir. Ve sanırım her ölen dünya yıldızının gizli bir örgüt tarafından öldürüldüğüne inanan insanlara bu yıldızların da ömrü olan birer insan olduğunu hatırlatmamız gerekiyor. Her insan ölümlüdür, ve her insan hatalı düşüncelere sahip olabilir. Önemli olan bu yaşam sürecinde doğru kararlar alabilmek ve düşündüğümüz şeyleri başkalarıyla paylaşmadan evvel doğru bilgileri temin edebilmektir. Skeptisizm bu bilgilerin filtrelenmesine yardımcı olan bir mekanizmadır. Bu mekanizmayı kullandığınız zaman komploculuğun, ruhsalcılığın yada diğer sahtebilimsel alanların tuzaklarına düşmemiş olursunuz.

Kaynaklar ve İleri Okuma

1- http://matadornetwork.com/trips/30-worlds-impressive-ruins/

2- arxiv.org/pdf/1104.4462

3- http://www.evrimagaci.org/makale/409

4- http://www.evrimagaci.org/fotograf/83/3320

5- http://www.critical-thinking.org.uk/conspiracy-theories/the-illuminati-and-the-new-world-order.php

6- http://www.evrimagaci.org/fotograf/83/7895

7- http://www.evrimagaci.org/fotograf/83/5348

8- http://www.evrimagaci.org/fotograf/83/3772

9- http://www.evrimagaci.org/fotograf/83/3438

10- http://www.astrology-and-science.com/

11- http://www.evrimagaci.org/fotograf/83/3972

Ölü Yıldızlar ve Hayat

Zafer Emecan

Gökbilim ile ilgilenen çoğu insanın bildiği gibi beyaz cüceler, Güneş benzeri düşük kütleli yıldızların “öldükten sonra” geriye kalan çekirdekleridir. Güneş’e yakın kütleye sahip yıldızlar, çekirdeklerindeki hidrojen tükenene kadar sağlıklı bir şekilde parıldar. Ancak, çekirdeğindeki hidrojen tükendiğinde helyum yakmaya başlayarak daha fazla enerji üretme dönemine girer. Bu nedenle şişmeye başlar ve bir kırmızı dev yıldıza dönüşür. Bu arada üretilen enerji çok yüksek olduğu için, yıldızın dış katmanları yüz milyonlarca yıl içinde yavaşça uzaya saçılır. 

Çekirdekteki helyum da tükendiğinde, yıldız enerji üretemez hale gelir ve kendisini oluşturan maddenin kütleçekim gücüne yenik düşerek kendi üstüne doğru çöker. Yıldızın dış katmanları uzaya saçıldığından, geriye çok sıcak ama sadece Dünya boyutlarındaki çekirdeği kalır. İşte buna, beyaz cüce diyoruz. Bu beyaz cüce, artık enerji üretemediği için yavaşça soğur. Ama çok yavaş biçimde soğuyan bu beyaz cücelerle ilgili “dikkate alınmayan” bir durum var:

Çoğu gökbilim kaynağında, yıldızın öldükten sonra geriye kalan bu “beyaz cüce” çekirdeğinin gittikçe soğuyup gözden kaybolacağı yazılı. Evet bu doğru fakat, bunun ne kadar sürede gerçekleştiğini genelde kimseler yazmaz… Bir beyaz cücenin sıcaklığı onbinlerce, hatta yüzbinlerce santigrat derece kadardır ve kayda değer oranda soğuması milyarlarca yıl sürer. 

Daha açık bir ifade ile, bir beyaz cüce’nin “parlaklığını kaybedecek kadar” soğuması, Dünya’nın şu anki 4.5 milyar yıllık ömründen daha fazla zaman alır. Bu süre içerisinde yakın çevresine yine bol miktarda enerji yaymayı da sürdürür.

Örneğin, beyaz cüce yıldıza -sıcaklığına bağlı olarak- yaklaşık 800 bin ila 3 milyon km kadar uzaklıkta bulunan bir gezegen, milyarlarca yıl boyunca bizim Güneş’ten aldığımıza yakın enerji alabilir. Bu da, eğer uygun şartlar oluşmuşsa (ki nadir de olsa bu mümkündür), ölü sandığımız bir beyaz cüce yıldızın çevresindeki gezegende yaşamanın olası olduğunu gösterir. Üstelik yapılan araştırmalar, böylesi bir gezegen sisteminin “en az Dünya kadar” güvenli olabileceğini ortaya koyuyor.

Yıldızın ölüp bir beyaz cüceye dönüşürken kaybettiği kütle, uzaklarda bulunan gezegenlerin kaybolan kütleyle oranlıtı olarak daha yakın yörüngelere inmesine sebep olabilir. Örneğin bizim güneşimiz bu sonu yaşadığı sırada, Mars gezegeni bu şekilde çok yakın bir yörüngeye inebilir. Elbette Mars, düşük kütlesi nedeniyle üzerinde yaşam gelişebilecek bir atmosferi tutamayacağından, iyi bir örnek değil. Ancak, başka yıldız sistemlerinde daha büyük, örneğin Dünya veya Venüs büyüklüğünde karasal yapılı gezegenler böyle bir şansa sahip olabilirler.

Beyaz cücelerin kalbinde artık nükleer reaksiyonlar gerçekleşmediği için uzaya zararlı radyasyonlar yaymaları ve yakınındaki bu gezegeni yaşanmaz hale getirmeleri de söz konusu değil. Yani yıldıza çok yakın olsa da bu gezegende yaşayanlar için Güneş patlaması, kütle atımı vb riskler söz konusu olmayacak.

Eğer böyle bir beyaz cücenin yaşanabilir, bölgesinde (habitable zone) yer alan bir gezegende yaşayan varlıklar olsaydık, gündüzleri gökyüzünde yıldızın en az güneş kadar parlak olduğunu görecektik. Gezegenin kütleçekim kilidine yakalanmış olması dışında herşey günümüz dünyası ile aynı olacaktı. 

Bu arada, habitable zone denilen bölge; yıldızdan gelen enerjinin o bölgede bulunan bir gezegenin yüzeyinde suyun sıvı halde kalmasına izin verecek düzeyde olduğu yörünge uzaklığına deniliyor. Yıldızın büyüklüğü ve parlaklığına göre bu yörünge uzaklığı değişim gösterebilir. Güneş için, habitable zone, Güneş’e yaklaşık 110 milyon km öteden başlayıp, 230 milyon km öteye kadar uzanan bir yörünge aralığıdır. Daha parlak yıldızlarda bu aralık yıldızdan daha uzakta yer alırken, sönük yıldızlarda yıldıza yakın bölgeler habitable zone olarak karşımıza çıkar. 

Bu yönüyle beyaz cüceler çevrelerindeki gezegenlere “yeni bir başlangıç” yapma şansı sunuyorlar. Bu şansı kullanabilmek biraz tesadüflere bağlı olsa da, hayatın devam edebileceği bir alanın hala var olduğunu bilmek moral açısından güzel…

Tanrı Yargılanıyor

Skeptik Sinefil

Tanrı’ya inanan birisi ne zaman ve hangi sebeple ona isyan eder? Ya da eder mi hiç? Ederse, bunu yapmaktaki amacı nedir? Yaratıcısını ayıplamak, suçlamak ya da ondan vaz mı geçmektir?

“God on Trial” (“Tanrı Yargılanıyor” olarak tercüme edilmesi gerekirken “Ölümün Soluğu” olarak anlamı etkisiz hale getirilmiştir) adlı yapım bu soruların cevabını aramasa bile, en azından onları konu olarak işleyecek cesarete sahip bir İngiliz televizyon filmi. Filmin ana kahramanları 2. Dünya Savaşı döneminde Hitler Almanya’sı tarafından toplama kamplarında sistematik imhaya maruz bırakılan milyonlarca Yahudi esirlerin birkaçı ve bunlar kötü şöhretli Auschwitz’in pis, soğuk, ağzına kadar dolu koğuşlarının birinde o sabah geçtikleri zorunlu sağlık muayenesinin sonucunu beklemekteler. Nazi hekimleri tarafından yapılan “ayıklama” adlı bu muğlak kriterlere sahip muayenenin sonucuna göre, koğuşun yarısı yeni gelecek olan Yahudi esirlere yer açmak için gaz odalarına gidecektir. Ancak kimlerin kalacağı, kimlerin ise bu korkunç ölüme mahkum edileceği son ana kadar açıklanmaz. Kader anını beklerken bizim esirler, kendilerinin sayısız dualarını karşılıksız bırakan ve en çok ihtiyaç duydukları dönemde ısrarla yardım eli uzatmayan Tanrı’larını yargılamaya kalkışırlar. “Madem Museviler olarak biz O’nun seçilmiş halkıyız ve kendisi bizi koruyacağına dair söz verdi, neden bu sözünü yerine getirmiyor” diyerek, aralarında üç kişiyi hâkim kurulu olarak atadıktan sonra duruşmayı başlatırlar ve Tanrı’yı suçlayan taraf ilk konuşmasını yapar.

“God on Trial” başından itibaren klasik bir mahkeme salonu tarzı film gibi ilerler. Ancak onu diğer filmlerden ayıran şey; suçlanan tarafın, yani Tanrı’nın koğuşta olmamasıdır. “Mahkeme” yaratıcının varlığı ya da yokluğunu sorgulamadan, en baştan onu var olarak kabul ederek milyonlarca Yahudi’ye yapılan zulme neden göz yumduğunu masaya yatırır sadece. Duruşma sırasında hem davacı, hem savunma tarafı; Tevrat’tan yaptıkları alıntılar ve anlattıkları dini hikayelerle kendi savlarını desteklerken, konudan uzak izleyiciyi de filmin öyküsüne kolayca dahil ediyor. Öne sürülen argüman ve karşı argümanlar sayesinde, filmin anlatım dili zenginlik ve derinlik kazanıyor. Tek mekânda geçen hikayeleri sürükleyici kılmanın sırlarını iyi bilen İngiltere’nin deneyimli yazarı Frank Cottrell Boyce’ın kaleminden çıkan bu senaryo, tiyatro sahnesinde bile çok iyi duracak potansiyelde bir eser. Televizyon için çekilmesine rağmen, bir sürü ünlü ve deneyimli oyuncuyu barındıran filmin sağlam dramatik yapısı, duygu sömürüsüne başvurmadan izleyiciyi yer yer duygulandırmayı başarıyor. Kaçınılmaz ölümle yüz yüze gelmenin verdiği çaresizlik, elden gelen tek şeyin dua etmek olduğuna inanmak ve aynı zamanda hiçbir sonuç vermeyen bu “boş” duaların uyandırdığı öfke ve hayal kırıklığı. Koğuştaki atmosferin izleyici üzerinde bıraktığı izlenimlerin özeti budur.

4000 yıl önceki Mezopotamya dönemine kadar uzanan Yahudi halkının tarihi; savaşlar, zoraki göçler, kölelik ve zulümlerden oluşmaktadır. Tanrı’ları tarafından kendilerine vaat edildiğine inandıkları topraklarda kendi devletlerini kurmak için sayısız çaba gösterseler de, bunda kalıcı başarı elde edememişlerdir. Şehirleri her seferinde dışarıdan gelen istilacılar tarafından yağmalanmış, yerle bir edilmiş ve halkı sürgüne zorlanmıştır. Vatandan mahrum bir Yahudi milleti olarak dünyanın her tarafına yayılmaya başlamaları; çevreye uyum sağlamaktan çok, bir hayatta kalma stratejisiydi. Gittikleri her toprakta baskı görmelerine rağmen birlik olmayı kolay becerebilen bu çalışkan halk, özellikle ticaret alanında ulaştıkları başarı ve akabinde elde ettikleri zenginlik sayesinde kendilerinden hep söz ettirmiştir. Bunda Tanrı’ları tarafından seçildiklerine inanmalarının ve dolayısıyla diğer milletlerden daha özel olduklarını düşünmelerinin büyük rolü göz ardı edilemez.

6 milyon hayata mal olacak şekilde sistematik soykırım uygulayan Hitler Almanya’sı kadar, Yahudi halkına kimse zulüm etmemiştir. Tarihlerinin en karanlık dönemi olarak benimsenen o günlerde bile Tanrı ile olan ilişkilerini hiç kesmemiş bu dindar halk, O’nu savunmak ve o dönemki eylemsizliğini meşrulaştırmak için çeşitli kılıflar uydurmaktan geri durmamıştır. Film, bunun birçok örneğini barındırıyor; ki bu aslında hala günümüz teistlerinin sık başvurduğu bir yöntemdir: “Bir yaratıcı asla olup bitenlere göz yummaz, eğer olaylara karışmıyorsa bir bildiği vardır. Çünkü, O hep gizemli yollarla hareket eder ve onun eserleri olan -ölümlü bizler- O’nu hesaba çekmeden önce suçu kendimizde aramalıyız. Eğer başımıza kötü bir şey geldiyse, bu ya hak ettiğimiz bir cezadır, ya da bu işin akabinde daha büyük bir iyilik vardır”. “God on Trial”da davacı tarafın ileri sürdüğü suçlamalar karşısında, savunma tarafı hep bu tip argümanları hazır bulundurur. Çocukluk döneminden beri aşılanan “Tanrı’ya karşı suçluluk” psikolojisi, “kendini kurban olarak görme” anlayışıyla birleşince, tehlikeli bir karışım oluşturarak insanın objektif düşünme yetisini köreltir. Bu zihniyeti mantıklı savlarla yıkmak neredeyse imkânsızdır; çünkü kendisi, mantıkla kamufle olmuş mantık dışı bir argüman yığınından başka bir şey değildir. Bu, çeşitli dinler ve tanrı inançlarının günümüzde hala ayakta olmalarının önemli sebeplerinden biridir.

Hayatında çok kötü şeylerle karşılaşan bir insanın negatif stres yaşaması kaçınılmazdır. Bu, genelde organizmaya zarar verici bir deneyim olduğu için savunma mekanizması kapsamında beyin, kendini bu stresten kurtarmaya çalışır. Bunun için beynin ilk yapması gereken, strese neden olan olaylar arasında bir neden-sonuç ilişkisi kurarak kaotik doğası olan evreni anlamlandırmaktır. Çünkü, insan beyni binlerce “neden” ve “niçin”lere ancak anlamlı bir evrende cevap bulabilir. Evreni anlamlandırmanın iki yolu vardır: Biri bilim, diğeri din. Bilim, sürekli değişen ve yeni bilgiler çerçevesinde kendini yenileyerek gelişebilen esnek bir yapıya sahiptir. Din ise tam tersi, sınırlı bilgilerle işleyen katı dogmatik bir sistemdir. Buna rağmen çoğunluk; bilimin nesnel, mesafeli ve “soğuk” açıklamalarını beğenmediği için dönüp dolaşıp dinde cevap aramaya devam etmekte, ki bu cevaplar ilk başta anlamlı gelse de, sonrasında gene kafaların karışmasına yol açmaktadır. Filmdeki dindar Yahudilerin, hayatlarının son değerli saatlerini saçma bir yargılamaya harcamalarının sebebi de budur. François Guetary tarafından canlandırılan fizik profesörü bir ateistin, kendilerine “Olaylara bebek gibi bakmayı bırakın… Erkek olun, mantıklı erkekler!” diye seslenmesine de kulak asmazlar. 

Film senaryosunun tek eksik yanı, Tevrat’ta Yahudilere vaat edilen ahiret, yani ölüm sonrası cennet ve cehennem olgusunun hiç işlenmemesidir. Aslında bir teistin çeşitli adaletsizlikler karşısında tepkisiz kalmasını sağlayan şey, hayatın ölümle son bulmayacağı ve mutlak adaletin ölümden sonra geleceği inancıdır. Bu hayat sadece bir hazırlık aşamasıdır, bir nevi imtihandır. Bu yüzden ahiret inancını taşıyan bir teist, başına gelebilecek her türlü zorluğa -buna halkına karşı uygulanmış bir soykırım da dahil- kolayca göğüs gerebilmelidir. Bu anlayışta tanrıya karşı isyan olmaz, olmamalı. O zaman filmdeki Tanrı’ya karşı isyan neden var? Çünkü senaryo yazarı, tamamıyla kurgu olan bu olayı, modern Batı’nın laik yapısına özgü insan-merkezcil bakış açısından ele alıyor. Hümanizmde; amaç ne olursa olsun, insan hayatı ön plandadır. Bu yaklaşım, bir taraftan da inanç özgürlüğünü beraberinde getirmektedir; bu özgürlük, günümüz insanlarının şehitlik, idam cezası ve kurban verme gibi hümanizme ters düşen ortaçağ zihniyetli dinleri benimsemesine yol açsa bile…

Filmin vermek istediği mesaj, finale doğru Haham Zamkevitz’in koğuştakilere hitaben yaptığı son konuşmasında özetlenmiş. Hayatı boyunca Musevi tanrısına hizmet eden bir din adamı olan Zamkevitz, filmde değişim geçiren tek karakter olduğu için onun sarsıcı monoloğu çok önem taşıyor. Tanrı’ya olan inancı azalmamıştır, sadece O’nun gerçek yüzünü görebilecek kadar gözleri açılmıştır. Yargılama, gaz odasına gideceklerin listesinin okunmasından hemen önce sona erer. Mahkeme, nihai kararını açıklar. Ama karar ne olursa olsun, Tanrı onu umursamayacaktır, tıpkı filmin sonunda masum insanların gaz odasına götürülüşünü umursamadığı gibi.

***

Baumgarten: “… Buraya geldiğinde, sahip olduklarını alıyorlar. İsmini alıyorlar, saçlarını kesiyor, çocuklarını senden alıyorlar. Karını ve anneni de. Hatta dişlerini bile. Seni insan yapan her şeyi alıyorlar. Tanrı'nızı da almalarına izin vermeyin. Ne kadar aptalca ve faydasız görünse de bu anlaşma sizin. Tanrı sizin Tanrı'nız. Hiç var olmasa bile. Onu koruyun. Elinizden alamayacakları bir şey olsun burada!”

***

KÜNYE

Filmin adı: God on Trial (Ölümün Soluğu)

Yapım yılı: 2008

Yönetmen: Andy De Emmony

Senarist: Frank Cottrell Boyce

Yapımcı: Hilary Benson, Rebecca Eaton, Anne Mensah

Oyuncular: Stellan Skarsgard, Dominic Cooper, Rupert Graves, Stephen Dillane, Eddie Marsan

Ülke: İngiltere

Süre: 86 dakika

Ateist Haberler

Nilüfer Çembertaş

Eğitimde İşbirliği Protokolü 

Laik eğitim sistemini hızla diyanete teslim ederek Diyanet’in eğitim üzerindeki etkilerini iyice arttıracak olan Milli Eğitim Bakanlığı ile Diyanet İşleri Başkanlığı arasında "Eğitimde İşbirliği Protokolü" imzalandı. 24 Mart tarihinde imzalanan protokolle birlikte Diyanet İşleri Başkanlığı'nın yayınları MEB'in "Eğitim Bilişim Ağı"nda öğrencilere sunulacak. Diyanet TV ve Diyanet Radyo´nun arşivleri ders içeriği ve materyal haline  getirilecek. Yaklaşık 11 milyon 700 bin kullanıcısı olan Eğitim Bilişim Ağı (EBA) sayesinde Diyanet, okul öncesi ve ilköğretim çağındaki çocuklara doğrudan ulaşabilecek.  

4 Gün Okul 1 Gün Cami 

Eğitimde iş birliği protokolünün imzalanmasının ardından Mersin’de “Minik Yürekler Kardeşlik Bilincinin Farkında” adlı “Okul-Cami bütünleşmesi projesi” hayata geçirildi. 

Böylelikle öğrenciler haftanın 4 günü okula Cuma günleri ise camiye gidiyor. 

Proje 2015-2016 eğitim- öğretim yılı boyunca uygulamada olacak. 

Projede dikkat çeken bir diğer ayrıntı ise, camilerin "halk üniversiteleri" olarak ve  camide görev yapan fakihlerin ise "bu üniversitenin hocaları" olarak tanımlanması.. 

Medreselere Üniversite Denkliği

Mersin’de gerçekleştirilen ‘’Okul- Cami bütünleşmesi’’ projesinde camilerin halk üniversitesi olarak tanımlanmasının ardından Diyanet İşleri Başkanı Mehmet Görmez, Çankaya Köşkü’ndeki son Bakanlar Kurulu toplantısına katılarak medreselere yasallık kazandırılması önerisi getirdiğini açıkladı.  Medreselerle ilgili olarak ‘’Bu emektar kurumu yeniden inşa ve ihya etmek dini bir mesuliyet ve vefakarlık gereğidir.’’ diyen Görmez, “medreselere yasal statü kazandırılması, üniversitelerle denkliklerinin sağlanması, medrese mezunlarının pedagojik formasyon alması” üzerine çalıştıklarını söyledi. 

‘Medreselere yasal statü verilmesinin örgün eğitime alternatif yeni bir kurumun önünü açmak anlamına gelmediğini’ belirten Görmez, “Zaten bir kısmı Diyanet’in Kuran kursuna dönüşerek legal statü aldılar, bizim denetimimizde eğitim hizmeti verenleri var’’ diyerek işin sadece yasal boyutu eksik vurgusu yaptı.

Başbakan Ahmet Davutoğlu’na bir rapor hazırlayarak verdiklerini ifade eden Görmez; ’’Medrese kitaplarını Diyanet Vakfı basmalı,  Müderrislerin Diyanet İşleri Başkanlığı bünyesindeki temsil sorunu çözülmeli’’ dedi. 

Laikliğe Çağrı Birlikteliğinden Diyanet Önünde Eylem; ‘’Diyanet Elini Eğitimden Çek”

Eğitim-İş’in de içinde bulunduğu 41 demokratik kitle örgütünden oluşan Laikliğe Çağrı Birlikteliği,  Diyanet İşleri Başkanlığı’nın Laik Eğitime müdahalelerini ve medreselere yasal statü kazandırılması girişimlerini Diyanet İşleri Başkanlığı önünde protesto etti.

Grup adına basın açıklamasını Eğitim-iş Genel Başkanı Veli Demir okudu. Basın açıklamasında şu ifadelere yer verildi:

“Eğitim Sistemimiz Adım Adım Diyanet’in Kontrolüne Bırakılıyor”

“Eğitimin, “tek din, tek mezhep” anlayışı doğrultusunda dini kurallara göre biçimlendirilmesi uygulamalarına ne yazık ki her gün bir yenisi eklenmektedir. Bu doğrultuda eğitime müdahaleleriyle sürekli gündemde olan Diyanet İşleri Başkanlığı’nın medreselere yasallık kazandırılması için girişimlerde bulunduğu bizzat kurumun başkanı Mehmet Görmez tarafından açıklanmıştır.

…. Milli Eğitim Bakanlığı ile Diyanet İşleri Başkanlığı arasında imzalanan “Eğitimde İşbirliği Protokolü” eğitimde dini dayatmanın ve gericiliğin zeminini oluşturmak üzere gerçekleştirilen bir hamledir.

…. Siyasi iktidarın, 4+4+4 dayatması ile “dindar ve kindar nesil yaratma” hedefi doğrultusunda Milli Eğitim Bakanlığı ve Diyanet İşleri Başkanlığı el ele vermiş, tüm okullarımız adeta imam-hatip okullarına dönüştürülmüştür.

Cami imamlarına liselerde yaşam koçluğu görevi verilmesi, 4- 6 yaş grubundaki çocuklara yönelik olarak hazırlanan Kur’an Kursları, Okul Öncesi Din Eğitimi Projesi, ilkokul çocuklarının 4 gün okulda 1 gün camide eğitim almasına yönelik projeler ile eğitim sistemimiz adım adım Diyanet İşleri Başkanlığı’nın kontrolüne bırakılmaktadır.

…Laikliğe Çağrı Birlikteliği olarak, bu tür girişimler karşısında tüm duyarlı kesimleri tavır almaya ve birlikte mücadele etmeye çağırıyoruz.”

Orman Bakanı Coştu;  ‘’Teknolojimiz NASA'dan İleri, NASA da Kim Oluyor!’’

Daha önce "Yağmur duası yağmur bombasından maliyetsiz" diyen Orman ve Su İşleri Bakanı Veysel Eroğlu, şimdi de NASA'nın kuraklık tahminini eleştirerek, "NASA da kim oluyor? Bizim teknolojimiz onlardan ileri. Onların uyduları varsa, bizim de Göktürk’ümüz var" dedi. 

NASA Cevap Verdi 

NASA’nın çalışmalarını yetersiz bulduğunu açıklayan  ve “NASA’nın meteorolojik hava tahminleri, bizim gerimizde, geçen yıl yaptıkları tahminleri tutmadı mesela.’’ diyen Orman Bakanına NASA sözcüsü  Sean Potter cevap verdi. 

Eroğlu’nun hedef aldığı kuraklık çalışmalarının resmi NASA raporu olmadığını söyleyen Potter;  ‘’Biz hava tahminlerine bakmıyoruz! NASA, hava tahmini uydularının kontrolünü yürütmez ve uygulamaya dönük hava tahminleri yapmaz. Bu Ulusal Okyanus ve Atmosfer Dairesi’nin (NOAA) sorumluluğudur” diyerek karşılık verdi.

Gerici Müdür Yardımcısından Halk Oyunlarına Zina Benzetmesi

Malatya Gazi Anadolu Lisesi’nde Müdür Yardımcısı N.T: “Maalesef gençlerimize halk oyunları adı altında halt oyunları oynatılıyor. Hangi baba 16-17 yaşındaki kızının elini bir erkeğin tutmasını göz göze, kol kola sarmaş dolaş halt oyunu oynamasını ister. Namusu için cinayet işleyen adam buna izin verir mi? İslam’daki zina mevzusunu okumalı ey analar, babalar.” diyerek hem halk oyunlarının İslam’a uygun olmadığını savundu hem de kadın cinayetlerini meşrulaştırdı. 

Müdür Yardımcısına bu sözlerinden dolayı soruşturma başlatıldı. 

"Kadından Alacağımız Eğitime İhtiyacımız Yok" Çıkışı  

Trabzon’un Of İlçesi'nde, 'Olağanüstü Hallerde Din Görevlilerinin Manevi Destek Becerilerinin Arttırılması' adlı bir proje kapsamında konuşmak için söz alan müftülük görevlisi Ayşe Yılmaz’a "Sen kimsin bize vaaz veriyorsun" diyerek müdahale edildi. Mikrofonu kapatılan Ayşe Yılmaz’a  Of Belediye Başkan Vekili Halil Alireisoğlu, " Bu kadın nereden çıktı. Bu ne iş.. Erkekler kadınlardan vaiz mi alırmış? Bizim kadınlardan alacağımız eğitime ihtiyacımız yok " diye tepki gösterdi. 

Kadın Olduğu İçin Konuşturmadım 

Trabzon Of Belediye Başkan Yardımcısı Halil Alireisoğlu, müftülük görevlisini ‘’kadın’’ olduğu için konuşturmadığını açıklayarak; "Tepki göstermemin sebebi ortadadır. Başbakana olayı taşıyacağım. Bayanın konuşmasından rahatsız oldum. Temelde bayan olduğu için tepki gösterdim. Bayanların konuşacağı yer vardır. Erkeklerinde konuşacağı yer vardır. ‘’ sözleri ile kendini savunduğunu zannetti. 

Gündemin İçinden Diğer Satırbaşları

23 Mart; IŞİD'e katılmak için Japonya'dan Türkiye'ye gelen 23 yaşındaki M.M. Gaziantep'te gözaltına alındı ve tutuklandı. İfadesinde IŞİD üyeleri ile sosyal medya üzerinden tanışarak Türkiye’ye geldiğini söyleyen M.M  ’Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu’ kapsamında sınır dışı edilecek.

24 Mart; Milli Eğitim Bakanlığı ile Diyanet İşleri Başkanlığı arasında "Eğitimde İşbirliği Protokolü"  imzalandı. 

27 Mart;  Pakistan’ın Lahor kentinde lunaparka canlı bomba saldırısı düzenlendi.  Paskalya bayramını kutlayan Hıristiyanların hedef alındığı, çoğu kadın ve çocuk 72 kişinin öldüğü saldırıyı Taliban’a bağlı Cemaat-ül Ahrar örgütü üstlendi. 

29 Mart; Sivas’ın Yıldızeli ilçesinde evli ve iki çocuk babası 32 yaşındaki köy imamı İ.A., Kuran kursuna gönderilen 14 yaşındaki E.Y.’ye cinsel istismardan tutuklandı. 

Aynı gün içinde Karaman’da İrfan Atasever Lisesi Müdür Yardımcısı Eğitim Bir-Sen’li M.Ç’nin öğrencilerine yönelik cinsel istismarda bulunduğunu gösteren ses kayıtları ortaya çıkınca M.Ç tutuklandı.  

30 Mart;  Vodafone Arena'da yapılan mescitlerin şaşalı fotoğrafları sosyal medyaya yansıdı..  İnsanların 2 saatliğine maç izlemek için gidecekleri stada mescidin niye yapıldığı anlaşılamadı.(!) 

3 Nisan; Laikliğe Çağrı Birlikteliği, Diyanet’in eğitime müdahalelerine ‘’Dur’’ demek, ‘’medreselere yasal statü’’ getirilmesine tepki göstermek için yola çıktı; 

Diyanet İşleri Başkanlığı önünde ‘’Diyanet elini Eğitimden Çek’’ Medrese değil Laik eğitim’’ çağrısı yapıldı.

4 Nisan; Ankara Üniversitesi Cebeci Kampüsü’nde öğrencilere ‘’Cihada Çağrı’’ bildirileri dağıtıldı. Son 6 ayda 3 defa bombalı saldırıların yaşandığı Ankara’da cihat çağrısı yaparak bildiriler dağıtan gruba polisin müdahale etmemesi tepki çekti. Başbakanlık hizmet binası, Bakanlıklar ve TBMM’ye sadece üç kilometre uzaklıkta olan Ankara Üniversitesi Cebeci Kampüsü’nde dağıtılan bildirilerde Furkan Vakfı ve Mekteb-i Suffa imzası yer aldı.

Aynı gün Japonya’da ise;  Yapay Zeka yazdığı romanla dereceye girdi. Son birkaç yıldır Hoshi Shinichi Edebiyat Ödülleri teknik olarak yapay zekalar gibi insan olmayan adayları da kabul ediyordu. Bu yıl ilk kez yapay zeka tarafından yazılan eserlere değerlendirme komitesi tarafından ödül verildi. Sunulan 1450 eserin yalnızca 11’i, kısmen de olsa yapay zeka programları tarafından yazılmıştı. Ödülün basın konferansında yer alan Japon bilimkurgu yazarı Satoshi Hase, “Gerçekten iyi kurgulanmış bir roman olduğundan dolayı hayretler içinde kaldım. Ama hala ödülü kazanmak için üstesinden gelinmesi gereken, karakter betimlemeleri gibi bazı problemleri mevcut.” dedi. 

5 Nisan;  Aile ve Sosyal Politikalar Bakanı Sema Ramazanoğlu’nun Karaman’da ortaya çıkan çocuk tecavüzleri ile ilgili olayda izinsiz yurtları savunarak tecavüzleri aklamaya çalışmasının ardından  ‘çocuklara yönelik cinsel istismarı ve kadınlara yönelik şiddeti önlemede ihmali bulunduğu' gerekçesiyle hakkında Gensoru Önergesi verildi. Önerge Akp’li vekillerin çoğunluğu ile reddedildi. 

Bakanın derhal görevinden alınması için sosyal medya üzerinden başlatılan imza kampanyası ise 312 bin destekçiye erişti. https://www.change.org/p/sema-ramazano%C4%9Flu-bakanl%C4%B1k-g%C3%B6revinden-derhal-al%C4%B1ns%C4%B1n-benbirkulum1

6 Nisan; Şeriat yanlısı Milletvekili Altan Tan, Karaman’da yaşanan 45 çocuğa tecavüz skandalı ile ilgili olarak Ensar Vakfı’ndan yana durdu. Aile Bakanı Sema Ramazanoğlu’nun açıklamalarına paralel olarak kaçak olduğu belirlenen yurtlarda 4 yıldır devam eden tecavüzler için ‘’bütün bir camianın töhmet altında bırakılması yanlış’’ dedi. 

7 Nisan; Ensar Vakfı’nda yaşanan 45 çocuğa tecavüz olayından sonra Turkcell’in Ensar Vakfı destekçisi olduğu ortaya çıkmış ve Turkcell vakfa olan desteklerini sürdüreceğini açıklamıştı. Turkcell’in destek açıklaması ile birlikte binlerce sosyal medya kullanıcısı  ‘’turkcell hatlarımızı iptal ediyoruz kampanyası’’ başlatarak Turkcell’e tepki gösterdi.. Kampanyanın hızla yayılmasının ardından tecavüzcüleri desteklediği için özür dilemek yerine 

Turkcell avukatları İstanbul Anadolu 1. Sulh Ceza Hâkimliği’ne başvurarak Twitter için erişim yasağı getirilmesini istedi. 

8 Nisan; 6 ilde hastanelere 'Manevi Bakım Birimi' açıldığı ve bu birimlere  Diyanet İşleri Başkanlığı tarafından seçilen 20 'Din Psikologu' atandığı ortaya çıktı. Din psikologlarının atandığı bazı hastanelerin ise ‘tespih ve seccadeyi’’ hastane ihtiyacı olarak göstererek ihale verdiği basına yansıyan diğer haberler arasındaydı. 

Yine aynı gün içinde Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı psikolog ve çocuk gelişimcisi kadrolarını iptal ederek bakanlık bünyesine onlar yerine 25 imam alınacağını duyurdu. 

9 Nisan; İzmir Nâzım Hikmet Kültür Merkezi Psikoloji Topluluğu, 6 ildeki çeşitli hastanelere "Manevi Bakım Birimi" kurularak "Din Psikologu" görevlendirilmesini protesto ederek, bu uygulamanın iptali için imza kampanyası başlattı. 

Sosyal medya üzerinden de imza kampanyasını duyuran Topluluk 3 gün içerisinde 5 bin destekçiye ulaştı. 

İmza kampanyası ile ilgili bilgiler için link adresi; https://www.change.org/p/din-psikolo%C4%9Fu-uygulamas%C4%B1-iptal-edilsin-saglikbakanligi

9 Nisan; Adana’da İmam Hatip Lisesi kontenjanları boş kalmasına rağmen yeni İmam Hatip Lisesi inşaatına başlandı. Gericiliğe Karşı Aydınlanma Hareketi gönüllüleri ise inşaatı protesto ederek ‘Laik ve Bilimsel Eğitim’ veren kurumlara ihtiyaç olduğunu belirten bildiriler dağıttı. 

10 Nisan; Katolik Kilisesi lideri Papa Francesco, ailevi konularda bir tavsiye belgesi yayımlayarak boşanıp yeniden evlenmiş çiftlerin kiliseden dışlanmaması, eşcinsellere saygı gösterilmesi ve kadın haklarının tanınması mesajlarını verdi. Papa, cinselliğin yalnızca ailenin devamı için bir görev gibi görülmemesi gerektiğini de belirterek "Cinsellik Tanrı'nın muhteşem bir armağanıdır" dedi. 

Aynı gün içerisinde Türkiye’de ise, çocuk tecavüzleri için ‘’’bir kereden bir şey olmaz’’ diyen bakanın destekçileri hayvan tecavüzüne verilen 6 ay cezayı çok buldu. Konuyla ilgili olarak AKP milletvekili Selçuk Özdağ hayvanlara tecavüz edenlere "bir şans daha" verilmesi gerektiğini öne sürdü. Hızını alamayan Özdağ, "hayvan sahiplenmekten men etmeyi de doğru bulmuyorum" diyerek hayvanlara tecavüz edenlerin yeniden hayvan sahiplenebilmesi gerektiğini savundu.

11 Nisan; IŞID’ın Suriye’ye bağlı Karyatin kentinde 20 Hıristiyan’ı "İslam’ın kurallarını kabul" sözleşmesini ihlal ettikleri gerekçesiyle öldürdüğü ortaya çıktı.  Aynı gün içinde İstanbul Condrad Otel’de ise ‘’muteber cihatçı’’ toplantısı düzenlenerek  1400 yıl önceye dönme çağrısı yapıldı. Toplantıya Yenişafak yazarı Yusuf Kaplan “Müslüman toplumlarda sekülerleşmeye ihtiyaç yok!’’ diyerek gazetedeki köşesinden destek verdi. 

12 Nisan; IŞID’a yönelik olarak İzmir’de başlatılan operasyonda yakalanan 15 militandan 4'ünün resmi kayıtlı AKP üyesi olduğu ortaya çıktı.  Yapılan aramalarda 4 adet av tüfeği, IŞİD'e ait dokümanlar ve malzemeler ele geçirildi. İstanbul’da ise IŞID sempatizanı olan Şehremini Gençlik ve Uyuşturucu Mücadele Derneği"ne yapılan baskında çok sayıda silah ele geçirildi. 

13 Nisan; Kilis yakınlarındaki İğde, Havar ve Harameyn Sığınmacı kamplarına saldıran IŞID çadırları ateşe vererek, çok sayıda kişiyi kaçırdı. 

IŞİD'in attığı roketatarların isabet ettiği Kilis Valisi Süleyman Tapsız ise; "Her zaman bizim üzerimize de gelebilir. Abdestsiz dışarıya çıkmıyoruz" dedi.

14 Nisan; İslam İşbirliği Teşkilatı 13. İslam Zirvesi, 56 ülkenin temsilcilerinin katılımıyla İstanbul Kongre Merkezi'nde gerçekleştirildi.  Kongre’de söz alan Cumhurbaşkanı Erdoğan İslam ülkelerinin sorunlarını çözmek için İstanbul'da bir uluslararası tahkim müessesesi kurulmasını teklif etti.

15 Nisan; Karaman'daki cinsel istismar iddianamesinde, Muharrem B.’nin bir çocuğa “Ben seni Allah ve Resulün rızası için seviyorum’’ diyerek cinsel istismarda bulunduğu ifadeleri yer aldı. 